NIEUWSARCHIEF 2003
Ga voor nieuwsarchief recent, 2015, 2014, 2013, 2012, 2011, 2010, 2009, 2008, 2007, 2006, 2005, 2004, 2003


15-12-2003

Akkervogels; van underdog naar een nieuwe positie!

Sinds 1989 wordt er in Groningen stevig aan de weg getimmerd als het gaat om het naar voren brengen van de betekenis van akkerbouwgebieden voor vogels. Op woensdag 3 december gaf professor Geert de Snoo (Leiden/Wageningen) een betekenisvolle lezing over het fenomeen Agrarisch Natuurbeheer. Het verhaal was doorspekt met verwijzingen naar de streek waar ANOG actief is . Een verhelderend betoog waarbij het voor ons bijzonder aardig was hoe een goed ingevoerde buitenstaander met een kritische blik naar het werk één de mogelijkheden binnen het Oost-Groninger werkgebied aankeek. Voor het Akkervogelwerk was de meest belangrijke conclusie echter wel dat we van een underdog-positie naar een nieuwe positie toe moeten werken. En zo is het maar net!

Het logo van de Agrarische Natuurvereniging Oost Groningen (ANOG)
Het logo van de Agrarische Natuurvereniging Oost Groningen (ANOG)

De wintermaanden zijn normaliter belangrijk om de voorbereidingen voor het komende seizoen te treffen en allerlei contacten met medewerkers van de provincies, het ministerie van LNV en tegenwoordig óók onze vrienden in met name Niedersachsen te onderhouden. Dit alles met de gedachte in het achterhoofd dat goed veldwerk onmogelijk is zonder de juiste voorbereidingen. Een deel van de voorbereidingen bestaat iedere winter weer uit het uitleggen waarom het enerzijds nodig is dat Akkervogels een betere bescherming nodig hebben en dat we beslist meer kennis nodig hebben om deze sterk bedreigde groep een duurzamere toekomst te kunnen bieden. Enfin, een bekend verhaal voor degenen die de ontwikkelingen van het grauwe kiekenwerk op de voet hebben gevolgd.

Soms bekruipt je wel eens het gevoel of al dat lobbywerk wel zin heeft. Het aantal ambtenaren dat in de loop van de jaren de revue is gepasseerd kan inmiddels het stadion van FC-Groningen ruimschoots vullen, bij een organisatie als Vogelbescherming Nederland is het enthousiasme om wat te doen aan de vogels van het open cultuurland (en de grauwe kieken in het bijzonder) tamelijk lauw en we hebben inmiddels een groot aantal politici op sleeptouw genomen tussen het wuivende wintergerst en bloeiende koolzaad. Natuurlijk zijn we uitermate tevreden dat LNV samen met de provincie's een soortbeschermingsplan voor de kieken hebben opgesteld voor de jaren 2000-2004, zien we ook wel dat de term "akkervogels" sinds 1989 in allerlei beleids-documenten, memo's, artikeltjes etc. opduiken en realiseren we ons terdege dat al die natuurbraakpercelen en faunaranden er niet geweest zouden zijn zonder al dat veldwerk in de ruim bemeten akkers. Het kan namelijk nog veel beter, en dat is juist datgene er komende jaren op het spel staat!

In dit licht bezien worden een tweetal momenten van lobby van de laatste weken eruit gelicht. Op 12 november jl. bracht minister Veerman een bezoek aan het Noorden. De belangrijkste aanleiding was de officiële opening van het "Nationale park Lauwersmeer".

Minister Veerman met slechtvlak op de arm vlakbij bekende broedplaats van Circus pygargus, foto Hans Hut.
Minister Veerman met slechtvlak op de arm vlakbij
bekende broedplaats van Circus pygargus,
foto Hans Hut.

Na deze openingshandeling is Veerman samen met gedeputeerde Henk Bleker naar het fraaie Verhildersum nabij Leek afgereisd alwaar een uitmuntende lunch is gebruikt met een aantal vertegenwoordigers die een presentatie hielden rond het thema "innovatie en kennisuitwisseling tussen (praktijk)onderzoek en landbouw". Tussen het nuttigen van overheerlijke Groninger gerechten door een uitmuntende gelegenheid om de werkzaamheden van onze werkgroep aan de minister uit te leggen èn in te gaan op onze plannen voor Toegepast wetenschappelijk onderzoek, de betrokkenheid van de boeren en de vraag hoe deze kennis kan worden ingezet om de praktijk van Agrarisch Natuurbeheer in akkerland voor de praktijk geschikt te maken. Veerman toonde zich een goed luisteraar, toonde een geweldige belangstelling en gaf duidelijk aan muziek te zien in Agrarisch Natuurbeheer. Hij kwam natuurlijk met een paar anekdotes over zijn bedrijf in de Hoekse Waard op de proppen en beloofde plechtig de drie grote kieken-stickers op zijn combine te plakken. Een lobby-moment dat ons in bijzondere mate heeft gemotiveerd om nog eens 15 seizoenen in de akkers rond te blijven struinen.

18 november 2003 kan óók als een memorabel moment in de analen worden bijgeschreven. Via deze site hebben de lezers al vaker met berichten over de oprichting van een Agrarische Natuurvereniging kunnen kennismaken. Op de 18de werd de Landwirtschaflicher Naturverein (LNV) "Rheiderländer Marsch" e.V. officieel aan vertegenwoordigers van de diverse overheden (en dat zijn er nogal wat in Duitsland!), boerenorganisatie's etc. gepresenteerd. Uit Nederland was naast Ben Koks óók Marjan Datema (van LNV-N) van de partij. Speciale gaste was Gitta Conneman (zie http://www.gitta-connemann.de ) die in de Bundestag namens de CDU o.a. landbouw in haar portefeuille heeft. Gitta heeft een cruciale rol gespeeld om bij Milieuminister Heinrich Sander een bedrag van € 50.000,= voor het aanleggen van faunaranden los te praten. Het is overigens uitermate boeiend om te ervaren hoe Duitse parlementariërs veel kortere lijntjes met hun kiezers hebben als in Nederland. Kortom een gewichtige dag met veel speeches, liters Ost-Friesische thee en het idee dat de Groninger kiekendieven aan de basis hebben gestaan van de oprichting van de Eerste Agrarische Natuurvereniging op Duits grondgebied.
De voorpagina van de Rheiderland Zeitung van 19 november jl. kan hier (pdf-bestand) en pagina 3 kan hier (pdf-bestand) worden bekeken.

Maandagavond 8 december werd er door de Provincie Groningen te Oude Pekela een informatiebijeenkomst georganiseerd waarin de "Toestand van de Natuur" werd besproken. Allerlei vertegenwoordigers vanuit de natuurbescherming, boerenorganisaties, ANOG en gemeenten waren aanwezig om gedeputeerde Henk Bleker met vragen en suggesties te bestoken. De werkgroep grauwe kiekendief was eveneens aanwezig en het was beslist motiverend om te merken dat er algehele consensus bestond over de meest in het oog springende natuurkwaliteiten van het gebied. De conclusie uit het rapport "Toestand van de Natuur" dat akkervogels de meeste aandacht zouden moeten krijgen in het provinciale natuurbeleid is een mooie opsteker voor de werkgroep. Aan Henk Bleker en zijn mensen dus de mooie opdracht om hier mee aan de gang te gaan!

Regelmatige bezoekers van onze site zullen de komende weken zien dat we bezig zijn teksten toe te voegen en de structuur enigszins aan te passen. In deze wijzigingen gaan we in op het fenomeen Agrarisch Natuurbeheer en zijn woorden gewijd aan de beide Agrarische natuurverenigingen in het grensgebied.


1-11-2003 (nieuws uit het veld)

Najaarswerk; overleg, gegevens uitwerken en enthousiasme opzoeken...

Dankzij Rob Bijlsma weten we nu iets meer over de lastige plukresten die we bij de verschillende nesten/plukplaatsen vonden. Opvallend waren een roodborst en een fitis bij een nest in Flevoland. De roodborst is wederom een nieuwe soort in de lijst! Het mannetje van het paar aan de Kluutweg ontpopte zich in 2003 als een ware zangvogelspecialist en zelfs fitis, merel en zomertortel bleken niet gek genoeg voor deze bikkel. Het grappige was dat het mannetje van de buren aan de Gruttoweg vooral raad wist met het vangen van (veld)muizen. Het uiteindelijke broedsucces van de vogeljager en de muizenjager reflecteert zich ook in het aantal uitgevlogen jongen; de vogeljager wist drie mannen groot te brengen, terwijl de muizenjager het beste legsel uit 2003 produceerde. Uiteindelijk vlogen hier 4 vrouwen uit die ook qua gewicht (19 tot 27 % zwaarder dan gemiddeld), moment van uitvliegen etc. tot de beste vogels behoren die wij sinds 1990 hebben zien uitvliegen.

Prooicategoriën verdeeld naar biomassa
Prooicategoriën verdeeld naar biomassa
Gewicht jongen tussen 17 en 22 dagen oud
Gewicht jongen tussen 17 en 22 dagen oud.

Onlangs is in het Boomblad (uitgave Wur/Alterra) een stukje van de hand van Koos Dijksterhuis verschenen waarin wordt ingegaan op de plannen om de komende jaren tot nader onderzoek naar de effecten van agrarisch natuurbeheer in het grootschalige akkerland te komen. Klik hier ( pdf-bestand) om dit artikel te downloaden.

De laatste weken waren ook bijzonder nuttig om onze overzeese contacten aan te scherpen. Op 9 oktober bezochten Grietien Fortuin en Ben Koks nabij Cambridge Roger Clarke (auteur van de monografie over de Montagu's Harrier). Gepraat over zijn dieetonderzoek, zijn werk in India, de nut en noodzaak van een internationaal actieplan voor de soort en natuurlijk weer zijn fabuleuze verzameling vogelkunst mogen bewonderen. Geweldig om de originelen van beroemde aquarellen, schetsen etc. in het echie te kunnen bekijken. Een week later bezochten we onze goede vrienden Beatriz Arroyo en haar familie. Beatriz houdt zich momenteel voonamelijk bezig met onderzoek naar de blauwe kiekendief op de Orkney's en we hebben intensief gediscussieerd over de resultaten van het zenderonderzoek naar deze in de UK sterk bedreigde soort. Ook met Beatriz gepraat over de noodzaak van een internationaal actieplan. Geweldig motiverend allemaal en goed om de weten dat de grauwe kiek Europawijd qua onderzoek èn bescherming volop in de belangstelling staat, maar tevens moet worden vastgesteld dat we er nog lang niet zijn.

Het spreekt voor zich dat de nodige stickers zijn uitgedeeld, de ansichtkaarten van Erik van Ommen met plezier uitgedeeld konden worden en dat we óók in de herfstmaanden volop bezig zijn met de grauwe kieken. Verder zullen er weer verschillende momenten zijn dat we middels lezingen, vrijwilligersbijeenkomsten en andere wetenswaardigheden geïnteresseerden op de hoogte blijven houden van het wel en wee rond onze kieken. Blijven kieken dus op de agenda van onze kiekensite.


10-10-2003

Enige statistieken nader bekeken

Onze site ging op 14 maart - de dag dat ons logo en de sticker werd gepresenteerd - de lucht in. Tot en met september werden er 6104 bezoeken genoteerd. Dit aantal overtreft onze verwachtingen ruimschoots en inmiddels beginnen we ook de vruchten te plukken van het verstrekken van informatie op het world wide web. Diverse vrijwilligers hebben zich aangemeld, waarnemingen die anders steevast in de boekjes zouden blijven staan worden nu vaak dezelfde dag nog doorgegeven en informatie wordt gedownload door collega-beschermers elders in Europa, mensen die zich met soortenbeleid bezighouden, journalisten, kinderen die een spreekbeurt willen houden etc. etc.

Vóórdat onze site de lucht in ging hadden we een soort folder onder de website van SOVON staan. Vanaf 1 januari 2002 tot en met 30 september 2003 werd deze eenvoudige folder 5530 keer bezocht, het aantal bezoeken schommelde tussen 155 en 403 (gemiddeld 263 per maand). In de periode dat onze site in de lucht is werd de Sovon folder gemiddeld 300 keer maand bezocht. In de onderstaande figuur is te zien dat het aantal bezoeken in deze periode tussen de 268 en 339 per maand schommelde.

Site bezoeken van de Sovon folder ten opzichte van deze site
Site bezoeken van de Sovon folder ten opzichte van deze site.

Het aantal bezoeken in de 6½ maand dat onze nieuwe site draait schommelde tussen de 606 en 1377 per maand. De beide pieken in zowel april als juni zijn overigens enigszins geflatteerd; in april kregen we extra aandacht in het programma Vroege Vogels van de VARA en begin juni stortte het soortenjagersvolkje zich massaal op de vijf foto's die Erik wist te maken van een overvliegende schreeuwarend. Gemiddeld werd de oude folder 300 keer per maand bezocht en de nieuwe site 872 keer per maand (dit is 2,9 keer zoveel). Dit percentage zal naarmate de site langer in de lucht is wel dalen maar gesteld kan worden dat we een site hebben die eigenlijk over een zeldzame, weinig toegankelijke roofvogel gaat, die in een voor velen weinig aantrekkelijk landschap voorkomt en door slechts en handjevol mensen gevolgd wordt toch relatief veel mensen trekt. Daar zijn wij bepaald niet ontevreden over!

De vraag die ons natuurlijk bezighoudt is wat mensen motiveert via de digitale snelweg naar grauwe kiekendieven te zoeken. Zo bleken onze jaarverslagen - zoals gepubliceerd in De Takkeling met grote regelmaat te worden gedownload. Deze vlieger gaat ook op voor ons verhaal in Limosa (gepubliceerd in augustus 2002 en minimaal 1164 via Pdf bekeken) en de publicatie in de special van Ornithologsicher Anzeiger (verschenen januari 2003, 402 keer bekeken).
De conclusie die hieruit getrokken kan worden is dat niet alleen licht verteerbare kost (mooie foto's, hapklare tekst, heldere figuurtjes) maar ook diepgravende achtergrondinformatie over onze grauwe kieken door bezoekers worden opgepikt.

Deze site is en blijft natuurlijk mensenwerk. We (Erik Visser en Ben Koks) liepen al langer met het idee rond ons werk via internet toegankelijker te maken voor derden, maar mede dankzij het voorwerk van onze ex-stagiaire Jeroen Veldman, maar vooral door toedoen van site-bouwer Menno Venema hebben we ons doel kunnen bereiken. We zijn Menno vooral zeer dankbaar voor zijn coöperatieve, constructieve en betrokken houding tijdens het bouwen van deze site.

Tenslotte: suggesties voor verbetering blijven altijd welkom, stuur ze naar onze webmaster en wij kijken of we er wat mee kunnen...


11-9-2003 (nieuws uit het veld)

Eerste helft september; het grote afscheid is begonnen...

Zondagmorgen 24 augustus hadden Grietien Fortuin en Ben Koks het genoegen om bij Dagmar Stiefel te logeren en die zonovergoten ochtend was een ware luchtshow te zien van een drietal 1KJ wiesenweihen in een grootschalig akkerlandschap vlakbij Hildersheim (Zuid van Hannover). Diverse prooiovergave's met een mooi adult mannetje en ook een succesvol paartje rohrweihen mengden zich in het schouwspel. Feitelijk een willekeurig stukje Niedersachsen waar bij toeval een succesvol paar werd gevonden door lokale vogelaars. Dit soort observaties doet vermoeden dat er bij onze Oosterburen aardig wat broedparen over het hoofd worden gezien, iets waar we de komende jaren meer duidelijkheid over willen verkrijgen...

Op maandag 25 augustus hadden we de immer energieke freelance journaliste Monica Wesseling (schrijft stuk voor Grasduinen) mee het veld in. Voor ons een dag om nog eens goed in het veld rond te snuffelen en de nodige kieken tegen het lijf te lopen. Zo bleek de locatie "Korengast" nog het decor te zijn van een nagenoeg voltallig familiegebeuren. Onze zenderman liet zich voor het laatst peilen, en minimaal twee jongen toonden aan zelfstandig te kunnen opereren. Ergens in de verte liet het adulte wijfje zich een paar keer zien. Een paar dagen later was deze plek verlaten, mogelijk dat de familie -al dan niet uiteengevallen- in de buurt actief waren. De 25ste lieten twee jongen die geboren waren in het tarwe van de familie Duijndam zich ook meesterlijk zien, daar echter ook een groepje grauwe ganzen op de graanstoppels en een langzaam voorbij vliegende rode wouw (die op zijn falie kreeg van een buizerd). Diezelfde dag tussen Blijham en Oudeschans niets gezien, het vermoeden bestaat dat de zeer vroege oogst van tarwe en de navenant vroege grondbewerkingen het toch al magere voedselaanbod versneld hebben doen afnemen. Op 2 september werd een jagende man gezien boven een ruigtestrook tussen Scheemda en Nieuw-Scheemda en op 7 september vloog een adult wijfje tussen Kopaf en Nieuwolda. Op dezelfde dag zagen Gerkje de Jong en Peter Bodenstaf een adulte man nabij Zoutkamp.
De komende weken zullen her en der nog wel enige grauwe kieken waargenomen kunnen worden, deels eigen broedvogels maar voor het merendeel waarschijnlijk broedvogels uit Noord-Duitsland, Denemarken en Zweden.

We hebben dit jaar veel energie verspijkerd aan het verzamelen van dieetgegevens vanwege de extra aandacht van onze beide RuG-studenten. Het Groninger materiaal is versneld uitgewerkt en in totaal zijn er tegen de 1.000 prooiresten verzameld. In deze lijst vallen o.a. het relatief hoge aandeel insecten op, zie onder onderzoek-voedsel voor de lijst tot nu toe...

Het vroege najaar staat altijd in het teken van enerzijds het uitwerken van onze veldgegevens en anderzijds het weer op poten zetten van nieuwe samenwerkingsverbanden. Zo zullen de komende maanden in het teken staan van het verder opbouwen van een samenwerkingsverband met onze vrienden uit Niedersachsen, vorige week hebben we in Oldenburg weer een stapje naar een grensoverschrijdend project gezet. De resultaten uit dit seizoen waren dermate veelbelovend dat iedereen inziet dat na dit tweede seizoen er geen weg meer terug is. Oók nationaal gaan we door met het aan de weg timmeren van ons verhaal dat niet kan bestaan zonder de coöperatieve houding van velen!

Wordt vervolgd....


22-8-2003 (nieuws uit het veld)

Laatste week juli en begin augustus: Voorlichting op volle toeren..

Op 25 juli hebben we op de verjaardag van boer Kees Duijndam de drie blakende jongen in zijn baardtarwe geringd. Altijd weer een spannend moment, op de eerste plaats om te merken hoe mensen reageren op het zien van een paar donzige kuikens en op de tweede plaats om te weten hoe goed het met deze pluizige beesten gaat. In het geval van het ringen van de vogels van de familie Duijndam zat alles mee. Toen we het kleipad in de Reiderwolderpolder opliepen kwam er een prachtig adult wijfje Boomvalk langs jakkeren en lieten akkervogels als gele kwikstaart en veldleeuwerik zich goed horen. Toen Erik samen met Karin Uilhoorn de drie nestjongen uit het beschermde nest haalde kwamen er net 4 adulte Lachsterns langs. Diverse malen liet het gekleurringde wijfje zich in hetzelfde kijkerbeeld als de Lachsterns zien. De ca. 15 mensen die bij het ringwerk aanwezig waren vonden het allemaal prachtig. Ook elders ging ringwerk gepaard met belangstelling van boeren en andere buitenlui, in alle gevallen menen we te weten dat de nestjonge grauwe kieken een gevoelige snaar hebben geraakt bij de aanwezigen...

wegen van een jong, foto Karin Uilhoorn
wegen van een jong
foto Karin Uilhoorn
er was weer veel belangstelling voor het ringen van de jongen!, foto Karin Uilhoorn
er was weer veel belangstelling voor
het ringen van de jongen!

foto Karin Uilhoorn

Wie denkt dat het veldseizoen begin augustus afgelopen is komt bedrogen uit. Op 7 augustus werd het tarwe van Kees Duijndam in de Reiderwolderpolder gecombined. Het laatste jong bleek nog niet te snappen hoe te vliegen (hoewel een vogel van 30 dagen oud dat zeker moet kunnen), deze vogel hebben we even apart gehouden terwijl de combine zijn werk deed. De verrassing die dag was echter groot toen bleek dat in een tarweveld in het Oostelijke deel van de Reiderwolderpolder twee net uitgevlogen vrouwtjes aanwezig waren. Dankzij de goede zorgen van boer Rombouts werd voorkomen dat het kleinste jong (29 dagen oud) in de machine kwam, het oudere jong vloog frivool rond. De laatste kleurring die we in 2003 aanlegde is geel 63.

Dat de trek momenteel weer goed op gang is gekomen moge bekend zijn. Vrijwilligster Inge van Koll zag op 2 augustus een Visarend zitten in een akker van de Carel Coenraadpolder. Diezelfde akkers blijken bij nader inzien toch een succesvol paar grauwe kieken te hebben opgeleverd. Terwijl wij zelf tot eind juni geregeld de verrichtingen van een geheimzinnig paar waarnamen in het centrale deel van de polder concludeerden we dat het legsel was mislukt. Niets was minder waar, fotograaf en scherp waarnemer Hans Hut zag 2 succesvol uitgevlogen jongen. Het komt helaas vaker voor dat nestjongen zonder ringen de vrijheid tegenmoet vliegen.

We hebben de laatste week van juli met wisselend succes achter onze gezenderde man aangezeten. Helaas vangen we geen signaal meer op van het Blijham mannetje, maar de jongen van dit heerschap (resp. 3 en 1 verdeeld over zijn beide vrouwtjes) zijn gezond en wel uitgevlogen. Aan de gezenderde man van Noordbroek hebben we echter veel plezier gehad. Het algemene beeld is dat de beide ouderdieren zich in de ochtend niet bijster druk maken over een effectieve prooiaanvoer, maar dat na het middaguur de prooien één voor één gegrepen kunnen worden. Het bijzondere aan dit onderzoekspaar is dat we in veel gevallen niet alleen weten waar ons mannetje zijn prooi vandaan haalt, maar dat we tevens weten wat hij ving. In een schuiltentje vlakbij het nest zit Chris met een videocamera om de prooiaanvoer vast te leggen. De drie jongen vliegen overigens allen gezond en wel rond. Het zijn allen mannetjes en het is soms bijzonder grappig om te zien hoe dit puberale gezelschap het gedrag van hun vader kopiëren. Ondertussen zien we dagelijks de Slechtvalken en komen drie uitgevlogen jonge Bruine kieken ook steeds dichterbij.

De muizencensus (uitgevoerd door Chris, Marlien samen met Jeroen en Esther) leverde op een totaal van 950 vallen ongeveer 250 muizen op. Stukken beter dan de april-census en een goede indicatie van het muizenaanbod gedurende de (warme) zomermaanden.

Chris en wijfje K2, foto Erik Visser
Chris en wijfje K2
foto Erik Visser
Marlien met bruine kieken, foto Hilbrand Schoonveld
Marlien met bruine kieken
foto Hilbrand Schoonveld

Intussen heeft Luuk in Flevoland de laatste 2 jongen in het (baard)tarwe van de familie de Grijze zien uitvliegen zodat we al met al kunnen spreken van een succesvolle periode..

Verder werden we verrast door een e-mail van de Vogelwarte Helgoland uit Willemshaven.
this Montagu's Harrier yellow ring P1 (on right leg) (female, on passage, on left leg: alu) had been observed on 12.05.2002 in Sinninger Feld, Saerbeck 52.12 N 07.37 E, Reg.Bez. Muenster, Nordrhein-Westfalen, Germany. The observer was Manfred Kipp, Lengerich.
Deze vogel bleek reeds in mei 2002 te zijn gemeld in het NW-deel van Noord-Rhein-Westfalen vlakbij de grens met Niedersachsen en Nederland. In dit deel van Duitsland zijn volgens de officiële opgaven geen broedgevallen bekend maar wie de oude geschriften er op naslaat komt er al snel achter dat er in deze hoek ooit grauwe kieken moeten hebben gebroed. Gezien de datum van deze aflezing vermoeden wij een broedgeval en in ieder geval is de aflezing van geel P1 de eerste aflezing buiten Nederland en om meer redenen boeiend. De vogel is in 2000 door onszelf geringd bij Meeden.

Een verhaal apart vormt het perceel wintergerst van boer Meyer in Riepsterhamrich vlakbij Emden. Het bijzondere van deze plek is dat er aanvankelijk 4 wijfjes in het gerst van de Meyers hebben gebroed, er één legsel is mislukt omdat het volwassen wijfje door een krachtige roofvogel (waarschijnlijk Havik) is gepakt en dat het broedsucces in dit perceel met drie keer vier uitgevlogen jongen uitmuntend is te noemen. Ditzelfde gold ook voor de typische Ost-Friesische thee (stern, blokje kandij, lekker koekje) die we van de familie Meyer kregen aangeboden. Terwijl we in de keuken zaten vloog de ene na de andere kiek langs het keukenraam en boer Meyer vertelde dat de grauwe kieken frequent door de tuin vlogen. De jachthond van de familie Meyer heeft het echter wat moeilijk gehad, Meyer hield het beest aan de lijn om te voorkomen dat hij toevallig een kiekennest zou tegenkomen, een onverwachte vorm van samenwerking!

Bij Mittelweg hebben we samen met Rolf Baum het beschermings-hek weggehaald terwijl een wijfje met drie jongen ons luid begroeten (11 braakballen verzameld, praatje met boer gemaakt), bij een ander perceel wintergerst tot ons genoegen waargenomen dat de drie uitgevlogen jongen nog steeds affiniteit met de geboorteplek hebben.

Bijzonder leuk was dinsdag 5 augustus. Grietien Fortuin, Erik Visser en Ben Koks togen die dag richting Emden. Langs de autobahn 6 kilometer voor de afslag Riepe zagen we een paar ooievaars in een weiland staan alwaar tevens een man grauwe kiekendief foerageerde; een goede binnenkomer! Iets verder zat een visarend op een paal. Aangekomen in het gebied bij Knock (westelijk van Emden) werd het paar dat we eerder in juli zagen wederom waargenomen. Na ons zelf midden in het gebied te hebben gepositioneerd hebben we kunnen vaststellen dat dit paar tenminste 2 jongen succesvol heeft kunnen grootbrengen. In ieder geval 1 jong bleek door het steviger postuur te gaan om een wijfje. Het Knock-paar broedt in een soort Eemshaven-achtig biotoop, veel ruigtekruiden, direct grenzend aan de waddenkust en verschrikkelijk veel vogels, leuke zweefvliegen, dazen in allerlei kleuren en maten en veel libellen. Het grappige is dat ook in dit soort gevallen wordt gefoerageerd in het nabijgelegen grootschalige akkerlandschap. Na de nodige 1KJ bruine kieken te hebben gezien hebben we het gebied rond dit opspuitterrein doorgespit en 1 km Oost van Wybelsum troffen we een adulte vrouw grauwe kiek jagend aan. Gezien de armpennen-rui, het biotoop (grootschalig akkerland, veel wintergraan) en onze intuïtie gaat deze vogel de boeken in als een vrijwel zeker broedgeval!

Helaas hadden we geen tijd om langdurig te genieten van al dit moois want een half uurtje later hadden we een afspraak met Rolf en Sabine Baum. We hebben de ons bekende nesten gecontroleerd, een beschermingshekwerk bij een laat nest weggehaald en de nodige braakballen en plukresten verzameld (in één succesvol nest troffen we de veren van een putter aan). Op het land van boer Meyer was het een gevlieg van jewelste, uit een slootkant spatte 5 jonge grauwe kieken omhoog, overal plukdons ten teken van een succesvolle uitvliegperiode! De verrassing van de dag was een excursie onder leiding van Sabine en Rolf in het zg. Fentjer Tief. Dit gebied bleek een aaneenrijging van natte hooilanden te zijn waar naast een keur van zeldzame planten tevens broedvogels als grutto en paapje (beide relatief talrijk), velduil (doorgaans 2 paar) en 1 tot 3 paar grauwe kieken tot broeden komen. Het gaat om een gebied globaal tussen Leer en Aurich; beslist de moeite waard om daar eens te kijken en voor ons de komende jaren bijzonder de moeite waard omdat we het hier hebben over broedende grauwe kieken in een semi-natuurlijk habitat.


24-7-2003 (nieuws uit het veld)

De maand juli; ouderwets druk en veel markante momenten!

Op dinsdag 22 juli 2003 langs het Hekmansdiep een Koninginnenpage waargenomen die vertwijfeld over een suikerbietenveld vloog om vervolgens weer af te buigen naar het kamille-rijke schouwpad van het diep. Een fraaie vlindersoort die werd ontdekt door de immer scherpe Erik van Ommen en tevens is waargenomen door Erik Visser & Ben Koks. Erik van Ommen heeft weer prachtige schetsen gemaakt van een mannetje vanuit een schuiltentje en een viertal voederingen in een tijdbestek van 4 ½ uur vastgelegd (twee van de prooien waren bosmuis). Op het zelfde moment waren onze beide RuG-studenten Marlien & Chris bezig om de eerste zenderman te volgen bij Blijham; dit mannetje participeerde weer op de maaiactiviteiten van de Drogerij BV Oldambt nabij Bellingwolde. We wisten al jaren dat "onze mannen" een scherpe neus hebben voor onverwachte buitenkansjes en óók die dag hadden de vogels snel door dat het maaien van luzernevelden garant staat voor veel muizen.

Zo liet de tweede zenderman ruim een week eerder zien welk een geweldig activiteiten-gebied hij eigenlijk had. Terwijl zijn wijfje de drie jongen geen moment uit het oog verloor, liet geel 27 (zie de video-stills van Hans Rademakers hieronder) zich vooral zien in het gebied ten westen van de N33. Met name een paar plekjes nabij Stootshoorn en Hellum bleken in zijn min of meer gestandaardiseerde schema te worden opgenomen. Het grappige is dat in het gebied tussen globaal Noordbroek, Slochteren en Siddeburen doorgaans niet wordt gebroed; als foerageergebied blijkt dit zandgebied echter van betekenis te zijn. In dit gebied wordt relatief veel (Westerwolds en Engels) Raaigras-zaad verbouwd. Van graszaad is bekend dat de dichtheden van soorten als veldleeuwerik, kwartel en veldmuis goed zijn; onze man bleek dan ook een uitstekende neus te hebben voor deze percelen. Wij hebben dit mannetje trouwens éénmaal tot aan de Zuidoevers van het Schildmeer kunnen volgens; een werkelijk prachtige ervaring!

Filmer Hans Rademakers heeft tweemaal in het tentje gezeten om onze zenderman, zijn wijfje en drie jongen op de video te zetten. Hoewel we nog niet alles hebben gezien beloven de eerste beelden spectaculair te zijn. We zijn Hans Rademakers niet alleen dankbaar dat hij prachtige beelden heeft gemaakt die zowel wetenschappelijke als een voorlichtende betekenis hebben, maar we hebben tevens gevraagd of hij protocollen wilde maken van de prooiaanvoer. Tijdens één van zijn sessies bleek er enorme paniek bij de kieken te ontstaan, een Grote mantelmeeuw Larus marinus deed serieuze pogingen het nest te prederen. Zelf hebben we gezien hoe op een drietal dagen een 1KJ man Slechtvalk probeerde bij de jongen te komen. Linke soep dus voor dit paar.
Video-still van man geel 27 bij het nest, opname Hans Rademakers
Video-still van man geel 27 bij het nest
opname Hans Rademakers
Video-still van de jongen van geel 27, opname Hans Rademakers
Video-still van de jongen van geel 27
opname Hans Rademakers

Bijzonder spannend was het uitstapje naar het territorium van Rolf Baum. Rolf heeft een boeiende akkerbouwgebied Riepsterhamrich - nabij Emden - onder controle en in dit gebied werd in 2002 één paar opgegeven. Goed veldwerk van Rolf bracht voor 2003 echter een aantal van maar liefst acht paar (!) aan het licht en hoewel niet kan worden ontkent dat het muizenaanbod in deze akkerenclave prima is te noemen, moet ook worden vastgesteld dat enthousiast veldwerk dit prachtige aantal aan het licht bracht. Bijzonder spectaculair was het broeden van maar liefst vier paren in een perceel wintergerst; één wijfje werd gepredeerd (wij vonden de resten terug in een aangrenzend veld) maar de drie overgebleven paren hebben allen 4 jongen! Ongekend en werkelijk schitterend om al die vogels boven het goudgele gerst te zien. Eén van de acht paren werd door onszelf gevonden en Erik gaf richting Rolf een prachtige demonstratie hoe een nest uit te peilen in een uitgestrekt tarweveld. Al met al een rijke ervaring en de wetenschap dat de "Nederlandse populatie" ook gebaat is bij nestbescherming in Ost-Friesland.

Samen met Luuk Draaijer een aantal malen actief geweest in Zuidelijk Flevoland; de vijf paren die we al hadden gevonden bleven overeind, opvallend genoeg hebben alle paren nog steeds jongen. Niets mislukt tot op heden dus en dat is opvallend. Het is evident dat het muizenaanbod in Zuidelijk Flevoland florissanter is dan in het Oldambt; uit één nest zijn 4 vogels - alle wijfjes notabene - uitgevlogen. Doordat de prooipaaltjes weer als vanouds functioneerden hebben we tot nu toe behoorlijk wat prooien verzameld van de meest westelijke (sub)populatie van Nederland. Tevens hebben we een aantal malen een boomvalk gezien aan het begin van de Schollevaarsweg; een broedgeval wordt hier vermoed. Bijzonder surrealistisch was de waarneming van een zingende kuifleeuwerik in een onwaarschijnlijk lelijke buitenwijk van Almere. Tenslotte mag niet onvermeld blijven dat een adult wijfje aan de Tureluurweg afgelopen vrijdag een vrij grote sprinkhaan ving en zelf opvrat die werd gevangen in een perceel biologische luzerne.

Over voedsel gesproken dit. Het muizenaanbod lijkt momenteel ook in het Oldambt aan te trekken. Dit is op zich een gangbaar fenomeen en voor de legsels die het op heden hebben gehaald een meevaller. Dat neemt echter niet weg dat als er zich ergens een kans voordoet paren snel op de geboden kans kunnen reageren. Zo werden eind vorige week een aantal (meerjarige) braakpercelen bij Blijham voor de helft gemaaid. Prompt verschenen er twee van de drie paren in die streek krekels als prooi. Niét in de braakballen van de jongen, maar wèl in de braakballen van de adulten. Insecten zijn energetisch nauwelijks profijtelijk voor de snel groeiende jongen, maar vullen een welkome aanvulling op het menu van de adulte vogels. In hetzelfde gebied leverde een nestcontrole tevens een pas uitgevlogen Geelgors op. Voor het eerst horen we deze zaadeter regelmatig op de kleigronden zingen, de aanwezigheid als prooidier is dan ook een logisch gevolg van de toename van deze akkervogel.

Tenslotte kunnen we het niet laten nog iets te melden over velduilen. In Flevoland is een paar vastgesteld in een perceel graszaad in de buurt van de Vogelweg. In het Eemshavengebied hebben Hilbrand Schoonveld en Ben Koks twee succesvolle nesten gevonden waar resp. 6 en 3 jongen uitvlogen. In totaal zijn hier 120-150 braakballen verzameld. Aan plukresten zijn o.a. Veldleeuwerik, Graspieper en Gele Kwikstaart gevonden; precies dezelfde prooien die ook op het menu van de Grauwe Kieken prijken.


1-7-2003 (nieuws uit het veld)

Nieuws week 25 & 26: gevarieerd veldwerk en veel contacten...

Door computerproblemen en drukte is het vorige week niet gelukt een weekberichtje samen te stellen. Het veldwerk kent momenteel geen pauzes en dagelijks zijn er 2-7 mensen in het veld bezig met bescherming, contacten en onderzoek.

Eerst nog even terugkomen op een discussie die wekenlang op internet heeft gewoed over de grote arend die Erik bij Finsterwolde over een broedplaats heeft zien vliegen. We hebben met enige hilariteit de "discussie" in allerlei digitale fora gevolgd. Wij kunnen ons vinden in het oordeel van een aantal mensen die uitkwamen op Schreeuwarend Aquila pomarina. Veel gepapegaai trouwens!

In en rond het Eemshaventerrein hebben we naast het zoeken naar grauwe kieken inmiddels ook aardig wat bruine kieken geringd. Op zich niet bijster bijzonder en het beeld over het voedselaanbod is niet eenduidig te geven. Bij een aantal nesten creperende jongen en rare prooien (waaronder kip), bij andere nesten daarentegen grote jongen die er ook prima uitzagen. Voort hebben we het genoegen mogen smaken een 6-legsel velduilen te vinden, en op een andere locatie flink wat braakballen en prooiresten van deze magnifieke uil te verzamelen (waaronder graspieper, gele kwikstaart en een paar halfvolgroeide gruttopullen). Grappig was de waarneming van minimaal 2 bijeneters tussen Spijksterpompen en de Eemscentrale op 17 juni. Luid roepend en zo hoog overvliegend (richting Borkum) dat we de vogels niet zagen maar gelukkig was expert Hans Hut van de partij om de determinatie te bevestigen.

In de laatste 2 weken hebben we tevens weer enige wijfjes gevangen en wisten we tevens onze tweede man te vangen. Dit mannetje bleek in 1998 in het luzerne van de familie de Haan bij Klein Ulsda te zijn geboren uit een luzernenest en heeft nu een legsel in een luzerneveld. Dit mannetje is uiteraard met een zender uitgerust en blijkt minimaal eenmaal sjans te hebben gehad met een tweede wijfje. De homerange van dit mannetje lijkt net als de eerste zendervogel tamelijk groot te zijn en Marlien en Chris hebben hun handen vol om beiden heren te volgen. De eerste resultaten van de beide zendervogels hebben ons in positieve zin verrast, het moge duidelijk zijn dat we hier later uitvoerig op terug zullen komen...

Een bijzonder leuke dag was zondag 22 juni. Niet alleen vingen we die dag onze tweede zenderman, die middag hebben we tevens een standje bemand op een speciale PR-dag voor de Dollardpolders. Een geweldige middag met schitterend weer en 175 bezoekers die folders, stickers etc. meenamen. Tevens nuttig omdat vanachter de stand tweemaal een prooiovergave van een verloren gewaand paar waarnamen, de kwartels vrolijk riepen en een buizerd prooi na prooi naar een klein bosje sleepte. De volgende dag een belangrijke dag in Bunde. "Onze" Agrarische Natuurvereniging in Rheiderland kreeg bezoek van de minister van Landbouw uit Niedersachsen, 1 ½ uur goed overleg, lekker eten op een geweldig mooie boerderij bij Bunde en tussen de middag op de foto met een bont gezelschap die enthousiast werden van het inspirerende verhaal van Rolf Peter Loeblein (voorzitter van de Agrarische Natuurvereniging daar).

De voorbije week begon slecht. Meerdere nesten mislukten waaronder een luzernenest dat over de kop ging doordat het werd uitgehaald door een vandaal. Schandalig natuurlijk maar wij kunnen hier helaas niets aan doen. Andere nesten gingen over de kop vanwege voedselgebrek. De teller in het Duitse Rheiderland bleef op nul staan. De matige week werd echter ruimschoots goed gemaakt door vrijdag 27 juni. In Oost-Groningen vonden Erik & co. 2 nesten met jongen, in Flevoland vonden Luuk Draaijer en Ben Koks 3 legsels met jongen (variërend van pas geboren tot 2 weken oud). Een bijzondere prooi was de Zomertortel van een paar in Zuidelijk Flevoland (nieuwe soort op prooilijst, in Flevoland in tegenstelling tot Groningen een gangbare broedvogel). Voorts in een braakbal van hetzelfde paar een flink aantal geelgerande waterroofkevers. Het slootje waar beide oudervogels vaak zitten was door de droogte volledig opgedroogd en met een dikke laag kroos bedekt. Het lijkt plausibel dat de kevers een makkelijke prooi werden toen het laatste water uit de sloot verdampte.


15-6-2003 (nieuws uit het veld)

Nieuws week 24: Blieb, blieb, blieb, blieb, blieb; bingo 2 vrouwen!!

De voorbije week kan enerzijds als bijzonder spannend en anderzijds als simpelweg routineus worden gekenschetst. Het vele zoekwerk resulteerde ditmaal in nieuwe paren, waarnemingen in de akkers van het Duitse Rheiderland leverden alleen jagende mannetjes op en lang postwerk bij een groot luzerneveld bij Woldendorp (32 ha) bleek voor niets te zijn geweest. Het paar dat hier weken zat (wijfje zwanger) bleek er niet meer te zijn. Nu het perceel gemaaid is, is de verwachting dat het stel elders in de nabije omgeving gaat opduiken, weer zoeken naar die ene speld in de immense hooiberg derhalve.. In de omgeving van de Eemshaven lijkt toch wat loos te zijn. Er is daar een wijfje gezien maar wat misschien nog belangrijker is, is dat Avifauna-lid Aaldrik Pot in de Uithuizerpolder een jagende mannetje zag. In deze regio hebben in het verleden diverse malen grauwe kieken gebroed dus we hopen dat waarnemers extra gespitst zullen zijn als ze wuivende graanakkers tussen Uithuizen en de zeedijk passeren.

De Slechtvalken die hebben gebroed in Oost-Groningen vliegen nu vrolijk rond. De beide jongen laten zich nu mooi zien en masten in de buurt worden als eerste stap gebruikt in de onvermijdelijke stap van het op eigen benen staan. Peter van Geneijgen en Jan van Dijk van de WSN kwamen langs met hun sterrenkijker en het mannetje bleek van Nederlandse komaf te zijn, het wijfje is ergens in het Duitse waddengebied geboren. Later zullen meer details over de valken volgen...

Een standaardweek derhalve? 11 Kj man 3.494.516 na het aanbrengen van de zender, foto Erik van Ommen
Wis en waarachtig niet! We hebben namelijk het genoegen mogen smaken een oude bekende terug te vangen. Een mannetje dat we uit een nest van 4 in 1993 als nestjong hebben geringd (zie De Takkeling 1 nr. 1 1993, te vinden onder publikaties) in de buurt van Blijham vingen we terug op minder dan een kilometer van zijn geboorteplek. Deze man (Arnhem 3.494.516, zie "terugmeldingen") is tussentijds al voortreffelijk door Hans Hut gefotografeerd en op diverse plekken elders op deze site te zien. Heeft nu dus de status van een 11de Kj man en we hebben naast een gele kleurring (geel 22) tevens de eerste zender op zijn middelste staartpen geplakt. Hij bleek te doen wat we reeds vermoeden: foerageren in de veenkoloniale akkers bij Oude Pekela. De komende weken zullen Chris en Marlien hier aandacht aan gaan besteden zodat we nauwkeuriger dan ooit inzicht gaan krijgen in het foerageergedrag van onze kieken. Het aardige van deze vogel was niet alleen het gegeven dat we nu weten hoe het zit met zijn preferente jachtgebied, maar dat we ook een kijkje in zijn sexleven hebben kunnen nemen. Nadat onze vogel keurig zijn prooi bij de ons bekende broedplaats had gebracht verdween hij weer richting Pekela om daar te foerageren. Niet lang daarna kwam hij weer terug maar vloog hoog over (niet te vinden zonder zender) richting het oosten. Daar bleek hij een tweede wijfje in een tarweveld te hebben zitten! De dagen daarna bleek geel 22 zijn tijd keurig te verdelen over de beide dames en een paar dagen later wisten we ook wie het tweede wijfje was. Dit wijfje (geel K2) bleek in 2000 op minder dan 2 kilometer afstand te zijn geboren in het tarwe van de familie Kreuijer uit Bellingwolde, is in 2002 éénmaal door afleesexpert René Oosterhuis op vrijwel dezelfde plek afgelezen waar ze nu een nest met 3 eieren had. Om het verhaal helemaal te completeren dit; onze 11Kj man bleek in de nacht van vrijdag op zaterdag te slapen in de nabije omgeving van zijn 4Kj wijfje. Een prachtig voorbeeld van een Lifehistory...

Qua contacten ook weer een belangrijke week, vrijdag gingen Alco van Klinken en Kees van Scharenburg van de Provincie Groningen mee om te praten over het grensoverschrijdende werk, zaterdag het Bestuur én de Ledenraad van SOVON meegenomen in de wondere wereld rond de Hamer & Sikkellaan (e.o.) bij Nieuw Beerta. O.a. waargenomen dat het ons bekende mannetje met forse overtuiging een 3Kj mannetje uit zijn territorium joeg. We hopen uiteraard ook dat de vertegenwoordigers van de Ledenraad vol overtuiging het Groninger kiekenverhaal naar hun districten meenemen!


9-6-2003 (nieuws uit het veld)

Nieuws week 23: Een mogelijke Steppenarend boven een broedplaats van onze grauwe kieken.

Niet zelden wordt het langdurige wachten bij een vermeend grauwe kiekennest beloond met een waarneming van een zeldzame doortrekker. Zo hebben we al aardig wat wespendieven en rode wouwen voorbij zien komen, weten we hoe talrijk tapuiten en paapjes op trek kunnen zijn en zien we tot begin juni smellekens laag over de akkers jakkeren. De waarneming van Erik Visser van een arend in de buurt van Finsterwolde kan gerust de meest spectaculaire waarneming gedurende ons 14-jarige kiekenwerk worden beschouwd. Nog fraaier is het dat er een serie aardige foto's van is gemaakt die in deze aflevering van "nieuws uit het veld" een prominente rol krijgen toebedeeld..

Op maandag 2 juni werd Erik Visser tijdens het wachten op een kiekenpaar bij een luzerneveld ten noordoosten van Finsterwolde ruw verstoord toen er een grote arend langskwam die rond 13.00 uur van noord naar zuidoost vloog. Gelukkig was de camera vlakbij en werden er 5 foto's gemaakt. Inmiddels denken we zelf dat het hier om een Steppenarend Aquila nipalensis orientalis gaat hoewel het beslist niet is uitgesloten dat we hier van doen hebben met een bastaard- of schreeuwarend. Inmiddels neigen de experts uit het DBA-circuit ook richting een steppenarend en zodra de uitslag bekend is zullen deze op deze site worden opgeschreven. Zie hieronder de plaatjes die boven een kiekennestplek werden geschoten.
Zie verder het magnifieke boek van Dick Forsman (1999, The Raptors of Europe and The Middle East. A Handbook of Field Indentification, ISBN: 0-85661-098-4).
Serie foto's van een grote arend die op 2 juni over de Reiderwolderpolder bij Finsterwolde naar het zuiden vloog. De foto's zijn gemaakt met een Canon A1 met Canon FD 500mm.
Reacties in ons Gastenboek zijn welkom zodat ook anderen kunnen meegenieten!

De beide nestjongen van een paar slechtvalken die Erik van Ommen & Erik Visser in een hoogspanningsmast vonden in ons werkgebied doen inmiddels vliegoefeningen. Beide oudervogels zijn gekleurringd en onze vrienden van de WSN (Werkgroep Slechtvalk Nederland) gaan hun best doen de inscripties op deze ringen te ontrafelen; ook hiervan doen wij binnenkort bericht op dit onderdeel van onze site..

Op zaterdag 24 mei hadden we schrijver Koos van Zomeren op bezoek. Een natte en verregende dag weliswaar maar óók een dag waar we de Dollardpolders aan weerszijden van de grens hebben bekeken. In een natte Carel Coenraadpolder liepen we in de middag een kleumende Gerard Ouweneel tegen het lijf en gezamenlijk hebben we in de prachtige boerderij van Titia en Willem Schillhorn van Veen de lunch gebruikt en het een en ander op rij gezet voor Koos' zijn column (zie Knipselmap) in het NRC-handelsblad van zaterdag 7 juni jl.

Koos van Zomeren en Ben Koks in een natte Carel Coenraadpolder, foto Erik Visser
Koos van Zomeren en Ben Koks
in een natte Carel Coenraadpolder.
foto Erik Visser

Natuurlijk bestaat een week uit meer dan genieten van een overvliegende arend en het lezen van een inspirerend stuk van Koos in het NRC.

Zo werd het tweede luzernenest op een adequate wijze beschermd, vond vrijwilligster Inge van Koll bij Nieuw Beerta een paar terug dat we kwijt waren en hield student Jeroen een prima praatje tijdens zijn colloquium in Deventer. Luuk Draaijer rapporteerde dat de 5 paren in Zuidelijk Flevoland nu allen een nest hebben en dat er tevens een velduil is gesignaleerd in de buurt van Duikerstocht. Tevens valt het op dat zowel kwartel als kwartelkoning relatief talrijk zijn en zijn er meerdere grauwe kieken in het Duitse Rheiderland gezien.

Op woensdag 4 juni zijn studente Chris en Ben Koks naar een bijeenkomst in Ost-Friesland (D) geweest om daar de stand van zaken in het gebied tussen de Weser en de Ems door te nemen. Er zijn in het gebied tussen globaal de Leybucht en Emden ruim tien paar Wiesenweihen gelokaliseerd en zelf zagen we broedverdachte paren bij Riepe (2 paar in wintergerst) en een opspuitterrein boven Knock (Emden). Paren die overigens bij onze Duitse vrienden al bekend waren! De bijeenkomst in het NABU-kantoor te Wiegboldsbur was constructief en we hebben het gevoel dat de mensen die door Dagmar Stiefel van het NLÖ te Hannover bij elkaar zijn geroepen zijn gegrepen door de "vonk" van het beschermingswerk. Vermoedelijk zit een aanzienlijk deel van de paren in wintergerst zodat nestbescherming een absolute voorwaarde is om hier jongen te zien uitvliegen.

Vrijdag 6 juni was in zekere zin een gangbare veld-dag. De nodige boeren geïnformeerd over stand van zaken rond "hun" nest maar tevens een nuttige dag op pad met Wim Brenkman & Kees van Scharenburg om te praten over het Witte Gebieden-beleid in de Groninger akkers.


2-6-2003 (nieuws uit het veld)

Nieuws week 22: Een week met mooi weer èn schitterend veldwerk.

Na de langdurige periode van kou en regen eindelijk een week met zomerse waarden en mede daardoor ook geweldige omstandigheden voor in het veld. Er zijn een paar broedparen bijgekomen maar door het slechte weer zijn een aantal zekere broedlocaties verlaten en/of hebben paren zich elder gesetteld. We zitten nu een aantal van rond de 25 zekere broedparen in Groningen, het aantal in de Lauwersmeer is ongewijzigd en er kwam er één bij in Zuidelijk Flevoland (nu 5). Landelijk een tussenstand van 34-35 paar dus. Bij het doorbreken van de eerste zonnestralen werden prompt de eerste nesten gevonden, het eerste nest in luzerne is inmiddels beschermd en bleek zondag bij controle een vast broedend wijfje en 4 eieren te bevatten. Het noordelijke gebied is nog steeds akelig leeg, we zien daar zelfs geen grauwe kieken! Daar staat tegenover dat het Westelijke Oldambt het nu met minimaal zeven paar relatief goed doet.

In Zuidelijk Flevoland was het zelfs een dermate verwarrende zaak dat we flink wat tijd moesten besteden om te ontrafelen dat in één relatief klein gebied tenminste drie paar hebben.

We hebben ook in de Duitse akkers weer het nodige veldwerk verzet met als resultaat geen enkele grauwe kiek. We zijn daar extra alert vanwege de aanleg van een gasleiding, wanneer zich onverhoopt een paar mocht vestigen in het tracé van deze pijplijn (Oudezijl in Groningen tot in Bunderhee in Rheiderland) dan wordt het werk aan deze pijplijn onmiddellijk stilgelegd, die Duitsers weten wat dit betreft van wanten..

Qua bijzondere waarnemingen mochten we ook niet mopperen: het aantal kwartels en kwartelkoningen trekt goed aan (dagelijks door het hele gebied te horen), er is een paar velduilen gezien in een gebied met faunaranden en bij de Goudplevierweg in Flevoland vloog een mooie wespendiep (type "tijger") boven het akkerlandschap. In Flevoland zit langs een tocht weer een paartje grauwe klauwieren die zich goed vanaf de weg goed laat bewonderen. Ronduit spectaculair was echter de vondst van een paar slechtvalken met bijna vliegvlugge jongen (2) in een hoogspanningsmast. Het tweede zekere broedpaar van Groningen dit jaar. Ontdekkers Erik Visser en Erik van Ommen zagen o.a. dat het adulte wijfje een oranje-rode kleurring droeg en binnenkort komen de heren van Werkgroep Slechtvalk Nederland (WSN) langs om deze vogel af te lezen. Het slechtvalkenpaar kijkt letterlijk neer op twee broedparen grauwe kiek en we zijn uiteraard benieuwd naar interacties tussen beide soorten. Geen gekke week dus..

Tenslotte hadden we afgelopen maandag Volker Moritz uit Oldenburg op bezoek, met hem de nodige broedplaatsen bezocht, flink wat boeren de hand geschud en kennis gemaakt met de heren en dames van de Drogerij BV Oldambt. Woensdagavond stond in het teken van de oprichtingsvergadering van de Agrarische Natuurvereniging "Oost-Groningen". Zestig aanwezigen hebben o.a. aangehoord dat Gedeputeerde Henk Bleker positief gestemd was over de door de vereniging gestelde doelen en de kansen voor Akkervogels in Oost-Groningen.

Tenslotte de mededeling dat in het NRC Handelsblad van zaterdag 7 juni een verhaal over de grauwe kieken door schrijver Koos van Zomeren zal staan. Kopen die krant!


24-5-2003 (nieuws uit het veld)

Nieuws week 21

Vorige week donderdag zijn onze vrijwilligers Gerda en Klaas Kanis de trotse ouders geworden van een wolk van een dochter. Wij wensen jullie uiteraard alle geluk van de wereld toe met Charlotte.

Deze week werd uiteraard gekenmerkt door veel nattigheid en relatief lage temperaturen. Niet alleen voor kieken matig, maar ook voor de meeste andere vogels met eieren of jongen. Bij de grauwe kieken komt deze vochtige en kille periode precies in de periode dat een behoorlijk aantal wijfjes met de eileg begon. Niet alleen het bebroeden van eieren op een klam nest zal een beproeving zijn, óók het mannetje heeft de grootste moeite om aan voldoende prooi te komen zodat het lange wachten van de broedende vrouwtjes niet zelden met een lege maag zal plaatsvinden. We weten nu niet in welke mate desertie van legsels heeft plaatsgevonden, we weten wel dat de kans een vogel te zien drastisch afneemt. Postacties bij zekere nestplekken vergt dan ook aardig wat zitvlees en mede hierdoor was deze veldweek niet bepaald spannend.

Desalnietemin drie nieuwe paren in het Oldambt, één nieuw paar in Flevoland en de bekende nestplekken in de Lauwersmeer zijn allen bezet. We zitten nu met een tussenstand van rond de dertig paar, gezien de tijd van het jaar geen slechte score.

Intussen zijn er op diverse plekken vogels met (kleur)ringen opgedoken, aan het aflezen zal de komende tijd extra veel tijd worden besteed.

Ondanks het magere weer toch diverse kwartels en kwartelkoningen gehoord, zien we her en der nog tapuiten en zagen we vandaag in de Carel Coenraadpolder een voorbijvliegende wespendief. Wat ook niet onvermeld mag blijven is dat we door het hele Oldambt weer patrijzen zien op plekken waar we deze vogels al jaren niet meer hebben gezien en dat ook een aantal boeren in de buurt van Nieuwolda, Bellingwolde, Oudeschans, Nieuw Scheema, Woldendorp weer patrijzen hebben gezien. Zou deze sterk bedreigde hoenderachtige door de droge winter een goede overleving hebben gehad, zou een grapjas her en der patrijzen hebben uitgezet, zijn de faunaranden nog geschikter dan we al dachten of hebben we in dit veldseizoen gewoon meer mazzel? Wie het weet mag het zeggen.

Tenslotte mag niet onvermeld blijven dat Ben Koks op vrijdag 23 mei met het bestuur van de Agrarische Natuurvereniging in Rheiderland (D) naar Hannover is geweest en daar o.a. met de nieuwe Umweltminister heeft gepraat over kansen voor akkervogels in de akkers tussen Bunde en de Dollardkwelders. De bijeenkomst is uitermate succesvol verlopen en later zal meer worden uitgelegd over de turbulente en tevens motiverende wijze waarop nu aan weerszijden van de grens door boeren wordt gewerkt aan het behoud van dé akkervogels van het open cultuurland.


17-5-2003 (nieuws uit het veld)

Laatste stand van zaken

In Groningen waren Erik & co. weer actief en daarna nu midden in het weekend een mooi moment om jullie te informeren. In week 20 zijn er diverse paren bijgekomen. Hoewel het Noorden vrij "leeg" blijft zijn er wel grauwe kieken gezien; we zitten nu in Groningen op minimaal 20 paar maar omdat een aantal paren nog wat lijken rond te zwerven is er nog enige onzekerheid over het aantal broedparen op dit moment. We hebben ook flink wat tijd besteed in de Duitse akkers en hoewel een adulte en een juveniele grote zilverreiger bij Ditzumerverlaat leuk is te noemen hebben we hier geen grauwe kieken gezien. Zouden ze nog arriveren in Reiderland?

In Groningen en Flevoland hebben de eerste wijfjes de eieren gelegd en het aantal "zwangere" vogels neemt zienderogen toe. Hiermee worden de wijfjes stukken minder zichtbaar zodat het er soms op lijkt dat ze weg zijn, schijn bedriegt zoals we uit eerdere jaren weten. Postacties bij luzernevelden hebben - afgezien van het geknerp van een enkele kwartelkoning - nog geen nesten opgeleverd. Dit is echter een kwestie van tijd omdat we op dit moment onze aandacht voornamelijk richten op broedparen in luzernevelden.

Er zijn uiteraard weer de nodige braakballen en plukresten gevonden. Op één plek troffen we de resten van pasgeboren hazen aan, in een tarweakker zagen Erik & Chris hoe een wijfje een mol ving. Tot op heden is de absentie van graspiepers als prooi opvallend, het lijkt er sterk op dat deze akkerzanger in 2002 een dieptepunt laat zien, nimmer hebben wij zo weinig graspiepers in bermen en langs slootkanten gezien.

Het muizenaanbod is toch beduidend minder rooskleurig. Tijdens onze vierdaagse muizencensus vingen we met 700 vallen slechts 5 veldmuizen, weliswaar veel holletjes maar het merendeel hiervan werd niet meer gebruikt. We komen hier later nog op terug!

Tenslotte mag niet onvermeld blijven dat er zich een serieus broedpaar in de Ezumakeeg (Lauwersmeer) lijkt te hebben gevestigd (Gerard Ouweneel & Erik van Ommen). Dit zou voor de eerste keer zijn dat in dit nieuw ontwikkeld stukje natuurgebied grauwe kieken zouden gaan broeden. In de Marnerwaard kunnen liefhebbers makkelijk jagende kieken zien, met een beetje geluk alledrie de soorten samen!!


11-5-2003 (nieuws uit het veld)

Tussenstand grauwe kiekendief Nederland; de eerste impressies van het 14de broedseizoen..

Vrijwel dagelijks druppelen er momenteel nieuwe broedparen binnen. Oók in dit weekend hebben verschillende vrijwilligers in ons werkgebied (Zuidelijk Flevoland, Eemshaven, Oldambt, Duitse Reiderland en een gebied boven Emden) weer hun best gedaan grauwe kiekendieven op te sporen, ringen af te lezen en prooiresten te verzamelen. Daarnaast werken vijf dagen per week de RUG-studenten Chris en Marlien en de HBO-student Jeroen mee in ons project. De contacten met '"onze" boeren zijn hartelijk als vanouds en we kunnen met trots melden dat er nu aan weerszijden van de grens met Niedersachsen en Groningen Agrarische Natuurverenigingen zijn opgericht of binnenkort worden opgericht (zie "nieuws"). Een unieke situatie omdat a) de Natuurvereniging van boeren in het Duitse Reiderland de eerste is in gans Duitsland, b) de Agrarische Natuurvereniging in Oost-Groningen de eerste in deze vorm (vnl. Akkerbouw) in Nederland en c) er intenties zijn om de komende jaren innig met elkaar samen te werken. Later zullen we aan deze bijzondere gebeurtenissen meer aandacht schenken nu terug naar de Biologie!

We zitten momenteel op een tussenstand van 17 zekere paren in Oost-Groningen, 3-4 paar in Zuidelijk Flevoland en de bekende broedplaatsen in het Lauwersmeergebied lijken normaal bezet te zijn. Alleen in de Eemshaven (e.o.) ontbreken vooralsnog aanwijzigingen voor een paartje. De verdeling over de verschillende gewassen lijkt niet af te wijken van datgene we gewend zijn, de komende weken zullen we dan ook veel tijd besteden aan luzerne- en graszaadvelden om daarmee uitmaaien te voorkomen Rond 20 mei wordt de start van de luzerne-oogst verwacht dus vanaf morgen wordt er weer serieus naar nesten gezocht. De verspreiding in Groningen lijkt af te wijken van de verspreiding zoals we die de laatste jaren gewend waren, tussen Winschoten en Bellingwolde gangbare aantallen maar dit keer tussen Nieuweschans en Woldendorp meer paren dan gebruikelijk. Daar staat tegenover dat het Noordelijke deel van het verspreidingsgebied relatief "leeg" is te noemen, dit kan echter nog aantrekken.

Qua ringen lijkt het er op dat we boeiende tijden tegenmoet kunnen zien. Er zijn meerdere kleurringen waargenomen en tevens blijkt een aantal vogels een aluminium ringen te dragen. De komende tijd laten we via deze site weten waar deze vogels vandaan komen. Van één vogel weten we het al. Deze vogel (geel ZO, bijnaam Zorro) is in 2002 als adult mannetje bij een nest te Bellingwolde gevangen, bleek bigaam te zijn (had nog een wijfje bij Beerta) en is nu weer in de buurt van Beerta gespot. Een week later dook onze potente knaap echter op bij Blijham; hier werd hij door afleesfanaat, akkervogelteller en veldleeuwerikenonderzoeker René Oosterhuis afgelezen. Was hij wederom bezig zijn status als bigamist waar te maken?

Ook qua prooien is de start van het seizoen bepaald niet gewoon. Op de eerste plaatst is student Jeroen Veldman uit Deventer bezig om het aantal hazen in de Oldambster akkers te kwantificeren en op basis hiervan een goede telmethode voor deze soort te ontwikkelen. De eerste braakballen en plukresten die we op schouwpaden en onder de zg. "prooipalen" vonden bevestigden het belang van gele kwikstaart, veldleeuwerik en veldmuis. Daarnaast echter ook tweemaal in een braakbal de resten van een kievits-ei en twee gepredeerde eitjes van gele kwikken. Opvallend was de vondst van een geplukte waterral, waar natuurontwikkeling zo nu en dan al niet goed voor is! Het betreft hier pas de tweede Groninger waterral en wederom in de omgeving van Blijham.


6-5-2003 (nieuws uit het veld)

Het grauwe kiekenseizoen is begonnen!

Een berichtje van onze goede vriend Gerard Ouweneel: De Grauwe Kiek van Breskens van zondag 13 april was (uiteraard) een man. Woensdag 16 april stond ik er vanaf 07.00 tot 13.00 uur. Kort na 07.00 passeerden twee mannen, waarvan eentje een tweede KJ en een adulte. Om 09.00 uur weer twee stuks, waaronder een wijfje en een schitterend mannetje laag over water de monding van de Westerschelde overstekend.

Op 13 april zagen Gerkje de Jong en Peter Bodenstaff op de Zoutkamperplaat (Lauwersmeer) drie grauwe kieken.

Op 14 april zijn zowel in Flevoland als (Oost) Groningen de eerste grauwe kieken waargenomen. Edzard van der Water zag over het Provinciehuis in Lelystad een wijfje naar het noorden vliegen. Ben Koks & René Oosterhuis zagen een wijfje foerageren boven een winderige Dollard; de vogel foerageerde over de kwelder richting de Kiekkaaste (km-blok: 8-44-11).

16 april: Grauwe Kiekendief 1 Eemshaven - Oost Vrouw, langs de telpost

Verder lijken de eerste voortekenen te wijzen op een redelijk tot goed muizenjaar. Genoeg actieve holletjes in wegbermen, slootkanten en luzernevelden, diverse boeren melden ons vraatplekken in luzernevelden en de bezettingsgraad van de torenvalk-kasten langs de Dollarddijk lijkt goed te zijn.


23-4-2003 (nieuws uit het veld)

Kort resumé broedseizoen 2002 voor de grauwe kiekendief

Het broedseizoen 2002 kan qua broedresultaten als een redelijk geslaagd broedseizoen worden gezien. Landelijk werden 36 paar geregistreerd. Deze paren waren verdeeld over het Oldambt (24), de Eemshaven eo (2), de Groninger veenkoloniën (1), Westerwolde (1 succesvol paar in een bosaanplant), het Friese deel van het Lauwersmeergebied (3) en Zuidelijk Flevoland (5).

Twintig paren bleken succesvol. Het gemiddelde broedsucces per succesvol paar bedroeg 2,25 jong/paar (2,2,3,1,1,2,2,3,2,3,3,3,2,2,1,2,2,3,3,3 juv.). Het gemiddelde aantal eieren bedroeg 3,6 per compleet legsel (4,2,5.3,4,2,5,4,4,2,3,3,5,3,4,3,5,4 ei).

Bijzondere prooisoorten waren appelvink, kwartelkoning, koekoek en winterkoning. Tot op heden zijn 522 prooiresten op naam gebracht (zie tabel bij "onderzoek", "voedsel").

In 2002 werd voor het eerst in het aangrenzende Reiderland (Niedersachsen) naar grauwe kiekendieven ("wiesenweihe") gezocht. Uiteindelijk resulteerde dit in 2 nestvondsten in een luzerneveld die beide door predatie (bruine kiek) mislukten. Van een derde paar werd uitsluitend een territorium vastgesteld. Deze stap in ons veldwerk was echter voor grauwe kiek-beschermers aan weerszijden van de grens een motiverende ervaring.


9-4-2003

Ansichtkaarten Erik van Ommen met daarop grauwe kiekendieven!

Op zondag 6 april werd tijdens de opening van de expositie van beeldend kunstenaar Erik van Ommen in het Waddencentrum in Pieterburen een prachtige setje met vier ansichtkaarten van olieverfschilderijen van de grauwe kiekendief gepresenteerd. Deze kaarten zijn onder meer in het Waddencentrum en bij SOVON te koop. Kijk voor meer informatie over de expositie en kaarten op de website van Erik van Ommen: www.erik-van-ommen.nl.

In de tweede helft van 2004 geeft de KNNV-uitgeverij een boek uit over de grauwe kiekendief gemaakt door Erik en globetrotter Gerard Ouweneel. Gedurende het komende veldseizoen zullen we Erik dus veelvuldig met ligfiets en palet door het Oost-Groninger landschap zien klieven en schetsen zien maken in het karakteristieke Oldambster landschap. We zijn uiteraard zeer verguld met deze aandacht voor het kiekenwerk en er beretrots op dat de grauwe kieken nu ook onderwerp zijn van artistieke uitspattingen! De verkoopprijs van de set kaarten zal in de winkel € 5,25 bedragen (incl. enveloppen).

 Slagschaduw - olieverfschilderij
Slagschaduw - olieverfschilderij
Vogelverschrikker - olieverfschilderij
Vogelverschrikker - olieverfschilderij

Banier - olieverfschilderij
Banier - olieverfschilderij
Dijkdoorgang - olieverfschilderij
Dijkdoorgang - olieverfschilderij

Expositie "Goudoog tussen duizend blessen"
Aquarellen en etsen van Erik van Ommen
uit het boek "De dwergganzen van Anjum"
8 april - 26 oktober 2003
Waddencentrum - Hoofdstraat 83 - Pieterburen. Tel: 0595 - 528522
April., mei, juni, sept, okt: di t/m zondag van 13.00 - 17.00 uur
Juli en augustus dagelijks van 11.00 - 17.00 uur
Voor meer info: www.erik-van-ommen.nl


21-3-2003

Presentatie sticker en website

De sticker
De sticker

Op 14 maart jl. heeft gedeputeerde Rita Jansen in een zonovergoten Oostwold een speciaal door kunstenaar Erik van Ommen ontworpen sticker op één van de maaimachines van de Drogerij BV Oldambt geplakt (zie foto's). Deze sticker is tevens het logo van de Werkgroep Grauwe Kiekendief die in 2003 voor het 14de seizoen actief zal zijn in het beschermen van kiekenlegsels in het akkerland van Groningen en Flevoland. In 2002 is tevens een samenwerkingsverband met Duitse natuurbeschermers èn akkerbouwers opgestart en om dit alles met actueel nieuws te kunnen bijbenen hebben we de laatste weken hard gewerkt aan een internet-site teneinde geïnteresseerden de gelegenheid te bieden kennis te maken met de grauwe kiekendief en het werk dat er momenteel aan wordt gedaan. De speurtocht naar gegevens bood ons de gelegenheid oude ordners nog eens binnenste buiten te keren en een deel van deze informatie is nu dus digitaal beschikbaar. De stickers zullen worden uitgedeeld aan vrijwilligers, boeren en andere belangstellenden. Een speciaal extra groot exemplaar is voorhanden voor boeren om deze op hun landbouwmachine te plakken.
Er waren veel belangstellenden aanwezig
Er waren veel belangstellenden aanwezig
De eerste sticker wordt op een landbouwvoertuig geplakt
De eerste sticker wordt op een
landbouwvoertuig geplakt



Naar boven

Ga voor nieuwsarchief recent, 2015, 2014, 2013, 2012, 2011, 2010, 2009, 2008, 2007, 2006, 2005, 2004, 2003

Verlaat het nieuwsarchief