logo Werkgroep Grauwe Kiekendief, © 2009 Misty Smit - Klik voor de beginpagina 'home'
WERKSTUK-SPREEKBEURT
Als je deze site hebt gevonden dan ben je vast iemand die geïnteresseerd is in vogels. Welkom!

Voor het maken van een werkstuk of het houden van een spreekbeurt heb je veel informatie nodig.

Op onze site valt veel te lezen over de grauwe kiekendief. Om je op weg te helpen hebben we in het kort belangrijke informatie over deze bijzondere vogel op deze pagina gezet.

Klik op de foto's om uit te vergroten !

De grauwe kiekendief
Hoe ziet de grauwe kiekendief eruit?
- mannetje | vrouwtje | jong | geluid
Waar leeft de Grauwe kiekendief?
Wat eet de grauwe kiekendief? | braakbal
Waarom grauwe kiekendieven beschermen?
Hoe worden de nesten beschermd?
Hoe kan het dat we zoveel over de grauwe kiekendief weten?

Meer informatie nodig?
Jong vrouwtje grauwe kiekendief - © Hans Hut   (klik voor vergroting)
Jong vrouwtje grauwe kiekendief - © Hans Hut


Mannetje grauwe kiekendief - © Hilbrand Schoneveld   (klik voor vergroting)De grauwe kiekendief

De grauwe kiekendief is een roofvogel. Het is één van de drie kiekendiefsoorten die in Nederland voorkomen. De andere twee zijn de bruine kiekendief en de blauwe kiekendief. De grauwe kiekendief broedt onder andere in Nederland en overwintert in Afrika. Het is een akkervogel; de grauwe kiekendief broedt en leeft vooral in landbouwgebieden.

Mannetje grauwe kiekendief met muis als prooi - © André Eijkenaar   (klik voor vergroting)Hoe ziet de grauwe kiekendief eruit?

Net als alle andere roofvogels heeft de grauwe kiekendief een kromme snavel en scherpe klauwen. De klauwen en de snavel zijn geel. De grauwe kiekendief heeft een lange staart. Ook heeft hij lange, smalle vleugels. Als de grauwe kiekendief vliegt, houdt hij zijn vleugels in een V-vorm. (afbeelding waar v-vorm op te zien is.)

Als een grauwe kiekendief zijn vleugels helemaal uitstrekt, is hij 105 tot 130 cm breed, dit noem je de spanwijdte. Vanaf zijn snavel tot het puntje van zijn staart is hij 43 tot 47 cm. De mannetjes zijn iets kleiner dan de vrouwtjes. Dat komt omdat de mannetjes meer jagen. Omdat ze kleiner zijn, zijn ze ook wendbaarder. De mannetjes van de grauwe kiekendief wegen ongeveer 260 gram en de vrouwtjes ongeveer 370 gram.

De grauwe kiekendief mannetjes zien er anders uit dan de vrouwtjes.

Mannetje grauwe kiekendief - © Adri Clements   (klik voor vergroting)Het mannetje grauwe kiekendief

De mannetjes hebben grijsblauwe veren. De punten van zijn vleugels zijn zwart. Over de boven- en onderkant van elke vleugel loopt een zwarte streep. Aan de onderkant van zijn vleugels en op zijn buik is het mannetje wit met roodbruine vlekken. De ogen van het mannetje zijn geel.
De kleur van het mannetje is handig bij het jagen. Als het mannetje boven zijn prooi vliegt kan de prooi de onderkant het mannetje niet goed zien. De onderkant en de lucht zijn allebei licht, de prooi ziet alleen de zwarte vleugelpunten, die juist opvallen. De prooi denkt dat dat twee kleine en ongevaarlijke vogels zijn en heeft helemaal niks door. Het Grauwe Kiekendief mannetje kan dan makkelijk dichtbij zijn prooi komen en hem vangen.

Vrouwtje grauwe kiekendief met muis als prooi - © André Eijkenaar   (klik voor vergroting)Het vrouwtje grauwe kiekendief

De vrouwtjes hebben bruine veren. De onderkant van de vleugels en de buik zijn beige met bruine strepen. De ogen van jonge vrouwtjes zijn bruin. Als een vrouwtje ouder wordt, worden haar ogen geler.
De kleur van het vrouwtje is ook handig. Door de bruine veren van het vrouwtje valt ze niet op als ze op haar nest zit, ze heeft een schutkleur. Het vrouwtje verraadt hierdoor niet waar het nest zit.

Wat voor geluid maakt een grauwe kiekendief?

Klik hier voor het geluid.


Figuur broedplaatsen - © www.waarneming.nl   (klik voor vergroting)Waar leeft de grauwe kiekendief?

De grauwe kiekendief broedt in verschillende delen van Europa, waaronder in Nederland. In Nederland leven de meeste grauwe kiekendieven in Noord- en Oost-Groningen en Flevoland.

Open agrarisch landschap waar grauwe kiekendieven broeden - © Hans Hut   (klik voor vergroting)Grauwe kiekendieven leven in gebieden waarin niet te veel hoge planten en bomen staan. Ze hebben alleen wel genoeg planten van minimaal 40 cm hoog nodig om hun nest in te maken. Ze maken hun nest namelijk op de grond, tussen het riet, graan, koolzaad of andere redelijk hoge planten.
Deze planten zorgen ervoor dat het nest niet snel gevonden wordt door roofdieren die de eieren of de jongen op willen eten.

Kaart van de satellietroute van de grauwekiekendieven in de winter van 2010-2011 - © www.werkgroepgrauwekiekendief.nl   (klik voor vergroting)Vroeger broedden de grauwe kiekendieven veel in riviergebieden, natte duinen, weiden en heide. Omdat er door de mensen veel van deze gebieden kleiner zijn geworden of zijn veranderd, broeden veel grauwe kiekendieven nu in landbouwgebieden (in akkers).

In september trekken de grauwe kiekendieven naar Afrika, ten zuiden van de Sahara. Hier overwinteren ze. In maart/ april vliegen ze weer terug naar Europa. Klik hier voor de routes van onze grauwe kiekendieven met satellietzenders.


Gele kwikstaart - © Mark Zekhuis   (klik voor vergroting)Wat eet de grauwe kiekendief?

Veldmuis - © Janus Verkerk   (klik voor vergroting)De grauwe kiekendief is een roofvogel, dus hij leeft van andere dieren. Grauwe kiekendieven eten vooral kleine zoogdieren zoals veldmuizen, kleine vogels (zoals bijvoorbeeld gele kwikstaart of graspieper) en insecten; sprinkhanen, libellen en kevers.

Wat een grauwe kiekendief precies eet, hangt af van welke dieren er voorkomen in het gebied waar hij jaagt. Als daar bijvoorbeeld veel muizen zijn, eten de grauwe kiekendieven veel muizen.
Als er niet zoveel muizen zijn, eten ze weer meer kleine vogels of insecten.
Graspieper - ©  Piet Munsterman   (klik voor vergroting)
Sprinkhaan - © Almut Schlaich   (klik voor vergroting)In warme landen waar veel hagedissen voorkomen, eet de grauwe kiekendief ook vaak hagedissen.

Braakballen

Daar komt een braakbal - © Adri Clements   (klik voor vergroting)Braakbal - © Madeleine Postma   (klik voor vergroting)Als een Grauwe kiekendief een prooi opeet, kan hij de botten, haren, schildjes, enzovoort, niet verteren. Daarom spuugt hij ze weer uit. Deze balletjes met restjes van de prooien heten braakballen.
Als je zo'n braakbal vindt en hem uit elkaar haalt, kun je uitzoeken welke restjes bij welke opgegeten dieren horen. Als je dit hebt uitgezocht kun je precies zien welke en hoeveel dieren die Grauwe kiekendief heeft gegeten.



nest met 4 jonge grauwe kiekendieven - © Werkgroep Grauwe KiekendiefDe jonge grauwe kiekendieven

Tussen half April en half Mei komen de grauwe kiekendieven aan in Europa, het gebied waar ze broeden. De mannetjes proberen een vrouwtje te lokken door indrukwekkende demonstratievluchten te maken. Dit noem je baltsen. Als een mannetje en een vrouwtje een paar hebben gevormd gaan ze een nest maken. Het vrouwtje legt 3 tot 5 eieren. Ze blijft bij het nest om de eieren uit te broeden. Hier doet ze 27 tot 30 dagen over. Ze blijft op het nest tot het kleinste jong ongeveer 2 weken oud is.

PO = Prooi Overgave - © Hans HutOndertussen zorgt het mannetje dat er genoeg te eten is. Als een mannetje een prooi heeft gevangen, vliegt hij naar het nest. Het vrouwtje vliegt naar het mannetje toe. In de lucht geeft het mannetje de prooi aan het vrouwtje, dit noem je een prooioverdracht.

Als het kleinste jong 2 weken is, gaat het vrouwtje ook op jacht. Het mannetje brengt nu ook voedsel naar het nest.

Een grauwe kiekendief kuiken heeft witte donsveertjes. Zijn snavel is, zoals bij andere vogels, breed. Het kuiken kan dan makkelijk gevoerd worden door zijn ouders. De ogen van het kuiken zijn bruin. Het mannetje en het vrouwtje lijken op elkaar. Ze lijken nog steeds veel op elkaar als ze hun eerste echte veren krijgen. De veren van een juveniel, een jonge, nog niet volwassen vogel, lijken veel op die van een volwassen vrouwtje. Ze zijn alleen wat roodbruiner dan die van het vrouwtje. De ogen van het juveniele vrouwtje zijn bruin. De ogen van het mannetje worden al wat lichter en geler. Ook zijn de jonge vrouwtjes al wat groter dan de jonge mannetjes.

juveniel = jong grauwe kiekendief - © Werkgroep Grauwe kiekendiefAls een jonge grauwe kiekendief ongeveer 34 dagen is, vliegt hij uit; hij verlaat het nest. Hij kan dan ook al vliegen. Nadat de een jong is uitgevlogen zorgen zijn ouders nog gemiddeld 3 tot 4 weken voor het jong. Daarna vertrekken ze naar Afrika om daar te overwinteren. Het vrouwtje vertrekt eerder dan het mannetje. Ook de jongen gaan naar Afrika.

Het volgende jaar komen de meeste grauwe kiekendieven weer terug naar Europa. Sommige jongen blijven hun eerste zomer in Afrika. De andere jongen en volwassenen vormen in Europa weer nieuwe broedparen.

Heel soms komt het voor dat een mannetje, dat heel goed kan jagen, een tweede vrouwtje lokt als het eerste vrouwtje al broedt. Hij zorgt dan dat beide vrouwtjes en hun jongen voedsel krijgen.



Waarom grauwe kiekendieven beschermen?

In 1990 waren er nog maar 10 paar grauwe kiekendieven in Nederland. Terwijl er vroeger veel meer waren. Dit kwam omdat de plaatsen waar ze vroeger graag nestelden zijn verdwenen voor meer landbouwgrond.
De grauwe kiekendieven zijn op zoek gegaan naar andere plaatsen en zijn in graanvelden en luzerne gaan broeden. Maar omdat de boeren moeten oogsten gingen veel jongen en vrouwtjes dood.
Figuur: voedselketen   (klik voor vergroting)Verder was er steeds minder plaats waar ze voedsel konden vinden. Dit werd ontdekt door Ben Koks en vanaf die tijd is er een groep mensen die de grauwe kiekendieven beschermen.

De nesten worden nu beschermd met nestbeschermers. Er zijn boeren die natuurranden langs hun akkers te maken daardoor is er ook weer meer voedsel.
Als het goed gaat met de grauwe kiekendief gaat het ook goed met een heleboel andere dieren. Dat komt omdat roofvogels bovenaan een voedselketen staan. Door de grauwe kiekendief te beschermen, beschermen we ook veldleeuweriken, gele kwikstaarten, patrijzen, kwartels, uilen en ga zo maar door.

Hoe worden de nesten beschermd?

Als half April de grauwe kiekendieven terug komen in Nederland gaan medewerkers en vrijwilligers zoeken naar paartjes die een nest hebben. Wanneer die gevonden zijn dan waarschuwen ze de boer. Er wordt dan een nestbeschermer om het nest gezet. In graanvelden is dat een nestbeschermer van stevig gaas met betonijzeren pinnen. In Luzerne, dat al vroeg en vaker geoogst wordt, komt een stroomhek van 11 bij 11 meter.
Wanneer er dan geoogst wordt weet de boer precies waar het nest is. Hij laat dan een stuk graan of Luzerne er omheen staan.

Ben Koks plaatst een nestbeschermer in graan © André Eijkenaar   Stroomhek in Luzerne © Adri Clements



Hoe kan het dat we zoveel over de grauwe kiekendief weten?

Door onderzoek te doen komen we steeds meer te weten.
Het voedsel wordt onderzocht door de braakballen uit te pluizen. Deze worden elke week verzameld bij een prooipaal die in de buurt van een nest wordt neergezet. De volwassen vogels gaan na het eten daar graag even op zitten. Zo hebben ze goed uitzicht over het gebied.

Waar ze hun prooien vangen en hoe ver ze daarvoor vliegen wordt onderzocht door ze een GPS-logger op de rug te binden. Dat is een heel klein computertje die allemaal informatie opslaat. Via een antenne verzamelen wij de gegevens die zijn opgeslagen en dan krijgen we heel veel informatie b.v. over waar ze nachts slapen, waar ze naar toe vliegen om te jagen en ga zo maar door.

 
Mannetje met GPS-logger © Hans Hut   Webapplicatie © Werkgroep grauwe kiekendief


De jongen in het nest worden gemeten, gewogen en geringd. Ze krijgen een kleurring of gekleurde plastic flappen (wingtags) op hun vleugels. Aan de ringen of wingtags kun je zien waar ze geboren zijn.

Ringen om beide poten © Jan Altena   Jonge grauwe kiekendief met wingtags © Madeleine Postma


Satellietzendervrouw Cathryn in Nieuw Scheemda, net terug uit Senegal - mei 2009 © Hans Hut   (klik voor vergroting)
Vrouwtje Cathryn met satellietzender in Nieuw Scheemda, net terug uit Senegal
© Hans Hut



Dan zijn er vogels die een satellietzender op hun rug krijgen, als een klein rugzakje. Deze vogels laten ons door signalen zien waarlangs ze naar West Afrika vliegen, waar ze pauze houden en hoe lang ze in een bepaald gebied blijven. Zo kunnen medewerkers ze terug vinden in Afrika en daar onderzoeken waar ze slapen, wat ze eten en of ze de hele winter op dezelfde plek blijven.

Landschap in Niger (Afrika) © Hans Hut


Ook onderzoeken we wat nou het beste gebied is voor een grauwe kiekendief om eten te zoeken en te nestelen. Dan kunnen we samen met boeren proberen de akkers en de omgeving wat aan te passen zodat ze daar goed hun jongen groot kunnen brengen. En zo niet uit Nederland verdwijnen.


Voorbeeld van een werkstuk over de Grauwe Kiekendief © WGK   (klik voor vergroting)Meer informatie nodig?

Zo, nu heb je een heleboel informatie gekregen. Wanneer je nog iets wilt weten en je kan het niet op de site vinden stel dan je vraag via dit emailadres: jeugd@grauwekiekendief.nl. Ook kan je dan vragen of je een pakketje met een folder, sticker en poster mag hebben.

Wanneer je een werkstuk hebt gemaakt zouden we het heel leuk vinden als je deze naar ons toe wilt sturen dan zetten wij het op de website. Graag horen we ook hoe het met je spreekbeurt is gegaan.


Extra informative over de grauwe kiekendief:   Extra informative over de bruine kiekendief:   Extra informatie over de blauwe kiekendief:
1. www.vogelbescherming.nl   1. www.vogelbescherming.nl   1. www.vogelbescherming.nl
2. www.vogeltrackers.nl   2. www.vogeltrackers.nl   2. www.vogeltrackers.nl
3. www.vogelvisie.nl   3. www.zeeinzicht.nl   3. www.zeeinzicht.nl
    4. www.vogelvisie.nl   4. www.vogelvisie.nl
    5. www.ecomare.nl   5. www.ecomare.nl


Naar boven