ACTUEEL
Primeur: steppekiekendief broedt met succes in Groninger akker!!!
Primeur:

Steppekiekendief, nieuwe broedvogel voor Nederland!


Deze zomer heeft voor het eerst een steppekiekendief in Nederland gebroed. Het is zelfs het eerste bekende broedgeval ooit in West‐Europa, en ook het eerste op een boerenakker. De vogels zijn eind mei ontdekt door Willem‐Pier Vellinga, vrijwilliger voor Werkgroep Grauwe Kiekendief. Uiteindelijk brachten de vogels vier jongen groot in het perceel wintergerst in Groningen.

Dit unieke broedgeval is geheim gehouden, zodat de steppekiekendieven in alle rust voor hun nakomelingen konden zorgen. Het broedverloop van deze nieuwe soort voor Nederland is intussen goed gedocumenteerd met geluidsopnamen, filmbeelden en foto’s. Die stellen alle liefhebbers alsnog in de gelegenheid om met terugwerkende kracht te genieten van één van de grootste ornithologische gebeurtenissen in dit deel van Europa in de laatste decennia.

Zuivere steppekiekendieven
Het broedsucces is extra bijzonder omdat het gaat om twee zuivere steppekiekendieven. Drie jaar terug probeerde een mannetje steppekiekendief het ook al aan te leggen met een vrouwtje grauwe kiekendief, in de buurt van Finsterwolde. Die vrijages leverden toen niets op.

Mannelijke steppekiekendieven kunnen namelijk makkelijk kruisen met vrouwtjes van de grauwe of de blauwe kiekendief. Volgens de Finse roofvogelexpert Dick Forsman kunnen uit deze kruisingen in ieder geval vruchtbare mannetjes ontstaan. ‘Over hybride vrouwtjes heerst nog onduidelijkheid’, aldus Forsman.

Werkgroep Grauwe Kiekendief heeft diverse roofvogelexperts naar de foto’s van dit Groningse paartje laten kijken. Zij zijn allemaal unaniem over de determinatie: beide zuivere steppekiekendieven. Uit het verenkleed en de oogkleur stellen medewerkers van Werkgroep Grauwe Kiekendief vast dat beide vogels in 2015 moeten zijn geboren. In het ornithologisch jargon: derde kalenderjaar.

Toevalstreffer tijdens akkervogeltelling
Vellinga heeft het mannetje steppekiekendief eind mei toevallig ontdekt tijdens een telling voor het akkervogelmeetnet. Daarbij viel met name het broedgedrag van de vogel op. Een dag later heeft hij samen met kiekendiefspecialist Ben Koks de nestlocatie in een veld met wintergerst gevonden. Vervolgens hebben medewerkers van Werkgroep Grauwe Kiekendief het legsel door middel van een groot, rond hek beschermd tegen predatoren als de steenmarter of de vos. Daarnaast voorkomt het ook dat de bij zware wind en regen de gerst gaat platliggen, waardoor het nest bedolven kan raken en zou mislukken. Het Groningse nest is hiermee het eerste beschermde legsel van steppekiekendieven waar ook ter wereld.

Broedverloop van het Groningse nest
Gedurende de hele periode zijn de vogels uitgebreid bestudeerd om zoveel mogelijk te weten te komen van de ecologie van deze prachtige roofvogels. Op basis van het ruipatroon van het vrouwtje is bepaald dat het eerste ei tussen 6 en 8 mei moest zijn gelegd. De nestbescherming is op 17 juni geplaatst, toen de vijf jongen drie tot elf dagen oud waren.

Begin juli is de wintergerst geoogst. Medewerkers en vrijwilligers van Werkgroep Grauwe Kiekendief zijn daarbij aanwezig geweest om te voorkomen dat de jongen in de combine zouden belanden. Twee jongen konden al een beetje vliegen, twee nog net niet en het vijfde jong was in een vroege nestfase gestorven. Alle vier de overgebleven jongen zijn vrouwtjes. Vlak voor het definitieve uitvliegen zijn de vier jongen geringd, zij kregen daarbij zwarte kleurringen met een witte inscriptie, die ze op afstand herkenbaar maakt.

Zeldzame doortrekker
Nog niet zo heel lang geleden was de steppekiekendief een zeldzame doortrekker in ons deel van de wereld. De laatste jaren worden er meerdere steppekiekendieven tijdens de trek gezien, en er heeft de afgelopen twee jaar zelfs een aantal vogels in Nederland overwinterd. Waarom de Groningse vogels uitgerekend in een intensief akkerbouwgebied zijn gaan broeden, duizenden kilometers van andere broedgebieden, blijft voor de experts een even boeiende als lastig te beantwoorden vraag.

Steppekiekendief wereldwijd onder druk
Ornithologen maken zich grote zorgen om de steppekiekendief. Het is in ieder geval zeker dat de soort in de overwinteringsgebieden in India en Afrika fors achteruitgaat. Ook neemt deze excellente vlieger af als broedvogel in belangrijke delen van Kazachstan door de intensivering van de landbouw. Door grootschalige veranderingen in het landgebruik raken vele soorten van de steppes hun leefgebied kwijt. Ook in andere delen van Europa gaat het niet goed met de steppekiekendief. Het is een soort die nog met veel raadselen is omgeven. Het dichtstbijzijnde bekende broedgeval is dit jaar in Oulu, in Finland. Daarna zijn ze pas weer broedend te vinden op de steppes van Oost‐Europa en Azië.

De status van de soort in Rusland is onduidelijk. Roofvogelspecialist Vladimir Galushin uit Moskou stelt dat de landbouw in Rusland niet floreert. Grote gebieden zijn verlaten en braak komen te liggen. Dat is voordelig voor de steppekiekedief. De voormalige landbouwgrond raakt begroeid met bosschages en struweel, wat de nodige zangvogels aantrekt. Dat blijkt ‐ tijdelijk ‐ een perfect habitat voor de steppekiekendief, die toeneemt in de braakliggende landbouwgebieden. Waar andere kiekendieven vooral op muizen jagen, jaagt de steppekiek namelijk meer op vogels, bijna zoals een sperwer dat doet. Tijdens expedities naar de overwinteringsgebieden in India en Afrika heeft Werkgroep Grauwe Kiekendief de steppekiekendief al als een notoire vogeljager leren kennen. Het Groningse mannetje is ook daadwerkelijk jagend op erven van boerderijen gezien, hij ving daar zwaluwen, mussen, spreeuwen en mezen.

Ben Koks & Willem Pier Vellinga, Werkgroep Grauwe Kiekendief

Klik hier om naar een You Tube clip van het eerste Nederlandse steppekiekendiefpaar met nest te gaan, gemaakt door Ruurd Jelle van der Leij/www.rubensmitproductions.nl.

Mannetje van het Nederlandse steppekiekendiefpaar, 2017. © Ruurd Jelle van der Leij (www.rubensmitproductions.nl). Klik voor een vergroting van de afbeelding. Vrouwtje van het Nederlandse steppekiekendiefpaar, 2017. © Rein Hofman (www.birdfocus.nl). Klik voor een vergroting van de afbeelding. Het nest met vijf jonge steppekiekendieven toen het op 17 juni 2017 werd beschermd. © Rob Buiter. Klik voor een vergroting van de afbeelding. De jonge steppekiekendieven trekken in het nest een prooi uit elkaar. © Ruurd Jelle van der Leij (www.rubensmitproductions.nl). Klik voor een vergroting van de afbeelding. Vader steppekiekendief en een van zijn dochters. © Rein Hofman (www.birdfocus.nl). Klik voor een vergroting van de afbeelding. Het vrouwtje brengt voedsel op het nest met vijf jongen. © Ruurd Jelle van der Leij (www.rubensmitproductions.nl). Klik voor een vergroting van de afbeelding. Ben Koks en Vladimir Galushin. Moskou, december 2016. ©: Nika Kretova. Klik voor een vergroting van de afbeelding. Fotografen legden vast dat het steppekiekendiefmannetje vooral op vogels joeg. © Theo van Kooten. Klik voor een vergroting van de afbeelding. Een van de jongen oefent haar vliegkunst. © Rein Hofman (www.birdfocus.nl). Klik voor een vergroting van de afbeelding. Prooioverdracht tussen man en vrouw steppekiekendief. © Ben Koks. Klik voor een vergroting van de afbeelding.
Eerste satellietzenderkiek is in zijn broedgebied!
De eerste satellietzenderkiek is ‘thuis’!

Van de zes overgebleven satellietkieken is het Britse mannetje Mark als eerste terug in zijn broedgebied, waar hij in 2014 als eerste Britse Grauwe Kiekendief een satellietzender omgebonden kreeg. De andere vogels volgen nu ook snel. Roger is halverwege Frankrijk en Beatrice is van 18 op 19 april de Middellandse zee overgestoken. Klik hier voor de nieuwe update van alle zes vogels.

Mark, 2014. Klik voor een vergroting van de afbeelding.
Eerste van de zes satellietkieken is in Europa
De eerste satellietzenderkiek is in Europa!

Van de zeven satellietkieken die in september 2016 op najaarstrek zijn gegaan zijn er nog zes over. Het Britse mannetje Mark was de eerste die voorjaarstrek ging, nu is hij ook de eerste die het Europese vasteland heeft bereikt.

Op het Duitse vrouwtje Astrid na zijn alle satellietkieken nu onderweg naar hun broedgebieden. Bekijk de routes op onze website, klik hier voor informatie en updates van de routes van de zes vogels.

Start voorjaarstrek Grauwe Kiekendieven met satellietzender
De eerste satellietzenderkieken zijn op voorjaarstrek!

Van de zeven satellietzenderkieken die in september 2016 op najaarstrek zijn gegaan zijn er nog zes in leven. Daarvan zijn de eerste drie nu op voorjaarstrek. Het gaat om de Britse kieken Mark, Roger en Sally. bekijk hun routes op onze website; klik hier voor informatie en updates van de routes van de zes vogels.

Velduil: prooikeuze Sahel en vangst van Kanoet
Primeurs: voor het eerst braakballen ontleed van Velduilen in de Sahel en waarneming van hoe een Velduil een Kanoetstrandloper vangt!

Tijdens ons veldwerk voor het onderzoek naar Grauwe Kiekendieven in hun overwinteringsgebieden kwamen we Velduilen in Senegal tegen. Het lukte om braakballen van deze vogels te rapen, en hebben deze in Frankrijk door specialist Franck Noël laten pluizen. Het is voor het eerst dat er braakballen van Velduilen die in de Sahel verblijven zijn uitgeplozen. Wij schreven er een natuurbericht over op Nature Today: Primeur: voor het eerst braakballen ontleed van Velduilen in de Sahel.

Ook hebben we op Nature Today geschreven over wat er aan prooien in de braakballen van in Nederland overwinterende Velduilen is gevonden. Bekijk vooral de bijzondere waarneming gedaan door onze student Frank Haven (Groenhorst, Almere), van hoe een Velduil op Griend een Kanoetstrandloper vangt. De uil met de korte oortjes eet wat de pot schaft

Ontmoeting met een Vleduil tijdens veldwerk op 2 februari 2015 in Senegal. © WGK. Klik voor een vergroting van de afbeelding. chematische weergave van hoe een Velduil op Griend een Kanoetstrandloper ving. © Jan Faber, eNitials. Klik voor een vergroting van de afbeelding.
kijk terug: BBC Winterwatch zenderen van Grauwe Kiekendief
Op 24 januari 2017 was in het programma Winterwatch van de BBC aandacht voor het zenderen van een vrouwtje Grauwe Kiekendief in Engeland door onze colleg’s Almut Schlaich en Raymond Klaassen. Afgelopen zomer was presentator Martin Hughes‐Games en een BBC cameraploeg mee het veld in om te zien hoe en waarom in Engeland Grauwe Kiekendieven een satellietzender krijgen. 2016 was het derde jaar dat er in zeer goede samenwerking met RSPB in Groot‐Brittannië satellietzenders op Grauwe Kiekendieven werden aangebracht. En in alle drie de jaren kon dankzij Mark Constantine van The Sound Approach zenders worden aangeschaft.

Klik hier om het item dat de BBC Winterwatch maakte te bekijken.

Lees meer over het zenderen van Grauwe Kiekendieven in Groot‐Brittannië deze zomer in onze nieuwsbrief nummer 3 2016.

Bekijk hier de najaarstrek en overwinteringsgebieden van Sally en de andere satellietkieken.

Raymond en Almut worden op de voet gevolgd door presentator Martin Hughes‐Games en een cameraman van de BBC. © Mark Thomas. Klik voor een vergroting van de afbeelding.
WGK nieuwsbrief 2016 nummer 3
Lees onze derde WGK‐Nieuwsbrief Monty’s Flying Circus van 2016, jaargang 10. Met onder andere een stuk over de Schildpadtor en een jaaroverzicht van het kiekendievenbroedseizoen 2016 en nog veel meer.

Klik op de afbeelding hiernaast voor een pdf van de nieuwsbrief.
Rondneuzen in voorgaande edities? Dat kan op onze Nieuwsbrieven‐pagina.
Nieuwsbrief jaargang 10 nummer 3. Klik voor een pdf van de nieuwsbrief.
Grauwe Kiekendief is Dé Soort van Groningen!
De Grauwe Kiekendief gekozen tot ‘De Soort van Groningen’

Op het provinciehuis van Groningen hebben vandaag drie basisschoolgroepen de drie finalisten (Groene Glazenmaker, de Paarse Morgenster en Grauwe Kiekendief) van 'De Soort van Groningen' gepromoot met een presentatie. Daarna hebben 160 basisschoolleerlingen gestemd. En tot onze grote blijdschap werd de Grauwe Kiekendief nummer 1.

Met het prachtige bedrag van 15.000 euro gaan we drie satellietzenders aanschaffen om in het broedseizoen van 2017 op drie Groninger Grauwe Kiekendieven te bevestigen.

Wij bedanken de kinderen van BS Noorderbreedte uit Delfzijl die enorm goed hun best gedaan hebben om de Grauwe Kiekendief te promoten. Ook iedereen bedankt die in de voorverkiezing op de Grauwe Kiekendief heeft gestemd.

RTV Noord was er ook. Kijk op de website van RTV Noord.

Lees dit WGK-persbericht als pdf.

Collage van twee jonge en twee adulte Grauwe Kiekendieven. Op 18 november 2016 gekozen tot ‘De Soort van Groningen’. © Rein Hofman. Klik voor een vergroting van de afbeelding. Onze kanjers: het Grauwe Kiekendievenpromotieteam van BS Noorderbreedte Delfzijl. © WGK. Klik voor een vergroting van de afbeelding. Soort van Groningen: de Grauwe Kiekendief. Bedankt voor jullie stem! © Rein Hofman. Klik voor een vergroting van de afbeelding.
Eerste Grauwe Kiekendief gezenderd in India!
Eerste gezenderde Grauwe Kiekendief in India!

Na het bezoek van Ben en Raymond aan India is het onze counterparts Ganesh en Prashanth gelukt een Grauwe Kiekendief te vangen en te zenderen. Daarmee is een eerste in India gezenderde Grauwe Kiekendief is een feit! Voor het project zelf is het een enorme opsteker. We zijn erg benieuwd wat deze vogel ons allemaal gaat leren!

Lees meer op onze India weblog.

De eerste in India gezenderde Grauwe Kiekendief. © T. Ganesh. Klik voor een vergroting.
Persbericht: Grauwe Kiekendieven en Moreau’s paradox
Op 19 september 2016 verscheen het persbericht:

Grauwe Kiekendieven moeten aan het einde van de winter harder werken.

Dit n.a.v. de wetenschappelijke publicatie van Almut Schlaich in het Journal of Animal Ecology.

Onderzoekers van Werkgroep Grauwe Kiekendief en de Rijksuniversiteit Groningen beschrijven in een wetenschappelijke publicatie in het Journal of Animal Ecology dat dit negatieve effecten heeft op hun vertrektijd uit Afrika en daarmee op hun aankomsttijd in het broedgebied.

Lees dit WGK-persbericht als pdf.

Opnames van een boom in het gebied Kaffrine in Senegal halverwege en aan het einde van de overwinteringsperiode van Grauwe Kiekendieven in 2014 en 2015. (Foto’s: Almut Schlaich).   (klik voor vergroting)
Grauwe Kiekendief T-shirt te koop
Grauwe Kiekendief T-shirts te koop.

Voor de Werkgroep Grauwe Kiekendief heeft kunstenaar Siegfried Woldhek een ontwerp van een mooie Grauwe Kiekendiefman on the move geschilderd.

De T-shirts zijn in diverse kleuren, in verschillende modellen en maten te verkrijgen. Klik voor meer informatie, en schaf ook zo’n fraai T-shirt aan.
Nieuwe T-shirts, mannenmodel.

Nieuwe T-shirts, vrouwenmodel.
Verkiezing Dé Soort van Groningen
Verkiezing van Dé Soort van Groningen.

Vanaf 1 september tot 15 oktober 2016 kan worden gestemd welk dier of welke plant ‘Dé Soort van Groningen’ zou moeten worden. Ga naar de website van provincie Groningen voor informatie over de tien soorten die meedingen naar de titel en om je stem uit te brengen.

Wij geven geen stemadvies, bepaal vooral zelf welke soort jij belangrijk vindt voor provincie Groningen.

Collage van de te kiezen soorten. Grote afbeelding: vrouwtje Grauwe kiekendief gaat met prooi naar haar beschermde nest. © Hans Hut. Klik voor een vergroting van de afbeelding.
Volg Grauwe Kiekendieven op najaarstrek
Volg de satellietzenderkieken op najaarstrek 2016.

Dit jaar zijn er zeven satellietkieken die ons weer meenemen op hun reis naar hun overwinteringsgebied. Er zijn vijf vogels uit Groot‐Brittannië, eentje uit Duitsland en een uit Wit‐Rusland. Klik hier voor informatie en updates van de routes van alle zeven vogels.

Het Grauwe Kiekvrouwtje Beatrice. 25 juli 2016. © Mark Thomas.

Naar boven


Kijk voor meer nieuws in het nieuwsarchief.