logo Werkgroep Grauwe Kiekendief, © 2009 Misty Smit - Klik voor de beginpagina 'home'
TECHNIEK (SATELLIETZENDERS)
Satellietzenders

Hoe gaat satelliet-telemetrie in zijn werk, welke zenders gebruiken wij en hoe zijn ze op de vogel aangebracht?

Microwave Satellietzenders 12 gram Solar PTT. Klik voor de informatiepagina van Microwave Telemetrie, Inc.We gebruiken satelliet-zenders (PTTs, Platform Transmitter Terminals) die inclusief de rugzak-constructie zo'n 14 g wegen. PTTs die gebruikt worden op vogels zouden niet meer dan 4-5% van het lichaamsgewicht van de vogel mogen wegen. Voor Grauwe kiekendieven zijn de huidige PTTs dus geschikt (4% van het lichaamsgewicht).
De PTTs worden m.b.v. een harnas van teflonband aangebracht, vergelijkbaar met een rugzakje. Het aanbrengen van de harnas op de vogel duurt zo'n 20 minuten. Na het aanbrengen van de zenders worden de vogels om de paar dagen geobserveerd. Als ze abnormaal gedrag vertoond hadden, hadden we ze terug kunnen vangen en de zender weg kunnen halen. Volgens onze observaties vertoonden alle vogels vanaf 2005 normaal jaaggedrag en zorgden voor hun jongen, die allen succesvol uitgevlogen zijn.

Chris Trierweiler laat grauwe kiekendiefvrouwtje Marion met de eerste satellietzender in Nederland los - zomer 2005 © Hans Hut   (klik voor vergroting)
Chris Trierweiler laat grauwe kiekendiefvrouwtje Marion met de eerste
satellietzender in Nederland los - zomer 2005 © Hans Hut
Hoe werken de zenders?

Wij gebruiken het 12 g model uit de PTT-100 serie van Microwave Telemetry. Het zonnepanneeltje op de bovenkant van de PTT laadt een interne accu op. De PTTs kunnen ongeveer 3 jaar mee gaan.
Kwaliteits-
klasse
Aantal
signalen
Nauwkeurig
in meters
3 minimaal
4 signalen
< 150
2 150 - 350
1 350 - 1000
0 > 1000
A 3 signalen onbekend
B 2 signalen onbekend
Z ongeldig ongeldig
De PTT zendt eens per minuut een signaal uit, afhankelijk van de duty cycle. In 2005 werden zenders gebruikt die 10 uur aanstonden en 48 uur uit, in 2006 hebben we weer twee van deze 'driedaagse' zenders, maar ook vier zenders die 6 uur aanstaan en 16 uur uit. Van deze laatste (alle vanaf 2007 in gebruik) kunnen we dus elke dag signalen ontvangen.
Vijf satellieten maken onderdeel uit van het Argos-programma. Een satelliet heeft ca. 10 minuten nodig om van horizon tot horizon over te komen. Als een satelliet overkomt wanneer de zender aan staat, kan hij dus bij elke overkomst op zijn hoogst 10 signalen ontvangen (1 per minuut). Minstens 4 signalen zijn nodig om de positie van de zender goed uit te kunnen rekenen m.b.v. het Doppler-effect (hoe dat in zijn werk gaat staat bijv. hier uitgelegd).
Wij ontvangen onze data via internet van Argos (CLS, France). Voor elke berekende positie ontvangen we een schatting van de kwaliteit: voor lage kwaliteit posities is niet bekend hoe nauwkeurig ze zijn, hoge kwaliteit posities kunnen tot enkele honderden meters nauwkeurig zijn.

Waarom adulte mannetjes in het tweede jaar?

De vleugel van een volwassen man heeft in verhouding een grote oppervlakte. Foto: © Hans HutZenderman Franz krijgt zijn zender 'rugzakje' aangemeten. Foto: © Hans HutNa de goede ervaringen met de adulte zendervrouwtjes Beatriz en Marion van 2005 hebben we in 2006 ervoor gekozen om mannetjes en vrouwtjes te zenderen.
Hoewel de heren lichter zijn dan de dames is de verhouding tussen vleugel en lichaamsgewicht nog exceptioneler. Er is geen roofvogel te vinden die een extremere 'wingload' heeft dan een mannetje Grauwe kiekendief!
Net als bij veel andere roofpieten zorgt de seksuele dimorfie voor verschillen in levenswijze. Zo kunnen de vrouwtjes bijv. grotere prooien vangen en zou het zo kunnen zijn dat mannetjes makkelijker kunnen overschakelen op het vangen van zangvogels. Hierdoor kan een paar grauwe kiekendief in het broedseizoen een breed scala aan prooidieren benutten zonder elkaar in de wielen te rijden.

Waarom ook juvenielen vanaf het derde jaar van dit onderzoek?

De net uitgevlogen jongen hebben nog vrij korte vleugels. Foto: Theo van KootenDoor de uitstekende ervaring met de zenders van de satellietkieken van 2005 en 2006, waarbij er geen enkele negatieve tekenen waren voor de gezondheid van de vogels en er ook geen belemmeringen waren t.a.v. het natuurlijk functioneren van de vogels - denk aan Rudi die in september 2006 binnen 23,5 uur 1125 km afgelegde ( een absoluut record voor maximaal aantal kilometers gevlogen op een dag) en o.a. ook aan Franz die in 2010 zijn vijfde satellietzenderseizoen inging - hebben we het vanaf 2007 ook aangedurft om gezonde juvenielen uit te rusten met een satellietzender.

Halina
, Dzima en Sigrid, de eerste drie grauwe juvenielen die uitverkoren waren om met een satellietzender te vliegen, hebben tijdens hun eerste migratie naar Afrika laten zien dat ook zij geen hinder hebben ondervonden van zo'n rugzakje.

Fantastisch was het om in de herfst van 2007 te ontdekken welke keuzes deze eerstejaars vogels - die de reis immers nog nooit gemaakt hadden - maakten. Dit omdat de migratie-route naar de Sahel-zone immers louter in de genen kon zijn opgeslagen en zij eerdere ervaringen niet hadden.